Patent duktus arteriyozus (PDA) kapatma nedir?
PDA kapatma, doğumdan sonra kapanması gereken damar açıklığının ameliyatsız yöntemle kapatılması işlemidir. İşlem sırasında kasık damarından ilerletilen ince kateterler yardımıyla PDA’nın içine özel bir kapatma cihazı yerleştirilir ve anormal kan akımı durdurulur.
Göğüs açılmadan yapılan bu yöntem sayesinde birçok çocuk ve erişkin hasta kısa sürede günlük yaşamına dönebilmektedir. Uygun hastalarda PDA kapatma işlemi yüksek başarı oranına sahip girişimsel tedavi yöntemlerinden biridir.
Patent duktus arteriyozus (PDA) nedir?
PDA, “patent duktus arteriyozus” adı verilen doğuştan bir damar açıklığıdır. Anne karnındaki dönemde bu damar normaldir ve bebeğin dolaşım sistemi için gereklidir. Ancak doğumdan sonra akciğerler çalışmaya başlayınca bu damarın kapanması beklenir.
Bazı bebeklerde ise damar açık kalmaya devam eder. Bu durumda aort ile akciğer damarı arasında normal olmayan bir bağlantı oluşur.
Küçük PDA’lar bazen belirti vermeyebilirken, daha büyük açıklıklar kalp ve akciğer üzerinde fazla yük oluşturabilir.
PDA kapatma neden yapılır?
PDA kapatmanın amacı kalp üzerindeki gereksiz yükü azaltmak ve uzun dönemde gelişebilecek sorunları önlemektir. Açık kalan damar nedeniyle kanın bir kısmı tekrar akciğerlere yönlenebilir. Bu durum zamanla kalbin daha fazla çalışmasına neden olabilir.
Bazı hastalarda nefes darlığı, çabuk yorulma, büyüme geriliği veya sık akciğer enfeksiyonu görülebilir. PDA kapatma işlemi bu sorunların azaltılmasına yardımcı olabilir.
PDA kapatma kimler için uygundur?
PDA kapatma her hasta için gerekli olmayabilir. İşlem kararı PDA’nın büyüklüğüne, oluşturduğu yükün derecesine ve hastanın şikayetlerine göre verilir.
Özellikle kalpte büyüme oluşturan, akciğerlere fazla kan gitmesine neden olan veya belirgin üfürümle seyreden PDA’larda kapatma önerilebilir.
Hem çocuklarda hem de erişkinlerde uygulanabilir. Günümüzde birçok PDA ameliyatsız yöntemlerle kapatılabilmektedir.
Çok küçük bebeklere de yapılabilir mi?
Evet. Günümüzde 1000 gram ve daha düşük ağırlıktaki bebeklerde bile deneyimli merkezlerde bu işlem yapılabilir. Bu bebekler için özel olarak tasarlanmış ince kateterler ve küçük tıkaçlar kullanılır. Karar bebeğin durumuna göre verilir.
PDA kapatma nasıl yapılır?
İşlem sırasında kasık damarından ince kateterlerle kalbe ulaşılır. PDA’nın yeri ve boyutu özel görüntüleme yöntemleriyle değerlendirilir. Daha sonra PDA’nın içine uygun boyutta kapatma cihazı yerleştirilir. Bu cihaz damar açıklığını kapatarak anormal kan geçişini durdurur.
İşlem boyunca anjiyografi ve ekokardiyografi birlikte kullanılabilir. Amaç cihazın güvenli ve doğru pozisyonda yerleşmesini sağlamaktır.
PDA kapama işlemi ne kadar sürer?
PDA kapatma işlemi çoğu zaman 30 dakika ile 1 saat arasında tamamlanır. Süre PDA’nın yapısına ve kullanılan cihaz tipine göre değişebilir.
Birçok hasta aynı gün veya ertesi gün taburcu olabilir.
PDA kapama öncesinde nelere dikkat edilir?
İşlem öncesi rutin kan tetkikleri, EKG ve ekokardiyografi yapılır. Bazı hastalarda PDA’nın anatomisini daha ayrıntılı görmek için kalp BT’si ya da MR’ı gerekebilir.
İşlemden önceki gece yarısından sonra bir şey yenilmemelidir. Bebeklerde bu süre farklı düzenlenir; hekim ya da hemşire kesin saatleri bildirir.
Hekim genellikle işlem öncesinde aspirin başlatabilir. Aktif enfeksiyonların işlem öncesinde tedavi edilmiş olması önemlidir.
PDA kapatma sonrası iyileşme nasıldır?
İşlem sonrası hastalar birkaç saat gözlem altında tutulur. Çoğu hasta bir gece hastanede kaldıktan sonra ertesi gün taburcu edilir. İlk günlerde kasıkta hafif hassasiyet ve morarma görülebilir. Ağır kaldırmaktan ve yoğun fiziksel aktivitelerden kaçınılması önerilir. Hafif yürüyüşler birkaç gün içinde başlanabilir.
Aspirin tedavisi başlanır ve çoğu hastada yaklaşık altı ay devam eder. Bu süre tıkacın yüzeyinin vücut dokusuyla kaplandığı dönemdir. İlk kontrol bir ay içinde, sonraki kontroller altıncı ay ve birinci yılda yapılır. Bu kontrollerde tıkacın yerleşimi ve kapatmanın durumu değerlendirilir.
PDA kapama başarı oranı nasıldır?
Uygun hastalarda PDA kapatma işlemi oldukça yüksek başarı oranına sahiptir. Günümüzde deneyimli merkezlerde başarı oranı genellikle %95’in üzerindedir. Birçok hastada işlem sonrası kalp üzerindeki yük azalır ve uzun dönem sonuçlar oldukça başarılıdır.
PDA açık ameliyatla kapatılabilir mi?
Günümüzde PDA’ların büyük kısmı ameliyatsız kateter yöntemiyle kapatılabilmektedir. Ancak bazı çok büyük veya anatomik olarak farklı PDA’larda cerrahi tedavi gerekebilir. Hangi yöntemin uygun olduğu PDA’nın yapısına göre belirlenir.
PDA kapatmanın riskleri var mı?
PDA kapatma deneyimli merkezlerde yaygın olarak uygulanan güvenli bir girişimsel işlemdir. Kasık bölgesinde hafif morarma veya küçük kanamalar görülebilir. Her girişimsel işlemde olduğu gibi PDA kapatma sırasında da dikkatle takip edilen bazı riskler bulunmaktadır. Bu nedenle işlem öncesinde PDA’nın yapısı ayrıntılı şekilde değerlendirilir.
PDA kapama sonrası yaşam nasıl olur?
Yerleştirilen tıkaç vücutta hissedilmez ve günlük yaşamı etkilemez. Birçok hasta işlem sonrası normal yaşamına sorunsuz şekilde devam edebilir. Özellikle büyük PDA’larda kalbin üzerindeki fazla yükün azalmasıyla birlikte nefes darlığı ve çabuk yorulma hissinde düzelme görülür. Düzenli kontrollerin yapılması önemlidir.
Modern PDA kapatma tıkaçları MR uyumludur. Cep telefonu, mikrodalga ve günlük elektronik aletlerle ilgili özel bir kısıtlama yoktur. Havaalanı güvenlik kapılarından geçmek sorunsuzdur.
İlk altı ay içinde diş tedavisi ya da cerrahi işlem planlanıyorsa hekime bilgi verilmelidir; bu işlemlerden önce antibiyotik kullanımı önerilebilir. Altı ay sonra tıkaç vücut dokusuyla kaplandığı için bu önlem genellikle gerekmez.
PDA’sı kapatılan çocuklarda işlem sonrası bakım nasıl olur?
İlk birkaç gün çocuğun çok hareketli olmaması, koşmaması ve zıplamaması istenir. Bu, kasıktaki giriş yerinin iyileşmesi içindir. Beslenme aynı gün başlatılır. Bebeklerde anne sütü ya da mama olağan şekilde verilir. Aşı takvimi durdurulmaz. Sadece işlemden hemen sonraki ilk hafta içinde aşı yapılmaması tercih edilir.
Çocukların okula dönüşü genellikle bir hafta içinde mümkündür. Beden eğitimi derslerine katılım iki ile dört haftada kademeli olarak başlatılır.
PDA kapatıldıktan sonra spor ve günlük aktivite nasıl olmalı?
İşlem sonrası ilk hafta ağır spor ve yorucu fiziksel etkinlikten kaçınılır. Hafif aktiviteler birkaç gün içinde başlanabilir. İki ile dört hafta sonunda çoğu spora dönülebilir. Temas içeren sporlar için altı haftalık bekleme önerilir. Sonra spor kısıtlaması ortadan kalkar.
Sık Sorulan Sorular
PDA kendiliğinden kapanır mı?
Bazı küçük PDA’lar özellikle bebeklik döneminde kendiliğinden kapanabilir. Ancak her PDA kapanmaz ve düzenli takip gerekir.
PDA erişkin yaşta kapatılabilir mi?
Evet. PDA erişkin yaşta da saptanabilir ve uygun hastalarda kateter yoluyla kapatma işlemi yapılabilir.
PDA kapatma sonrası kan sulandırıcı ne kadar süre kullanılır?
Genellikle aspirin altı ay süreyle kullanılır. Bu dönem, yerleştirilen cihazın yüzeyinin vücut dokusuyla kaplandığı süreçtir. Sonrasında çoğu hastada aspirin kesilebilir. Tedavi süresi kişiye göre değişebilir ve doktor tarafından belirlenir.
PDA kapatma cihazı varken MR çekilebilir mi?
Evet. Modern PDA kapatma cihazlarının çoğu MR ile uyumludur. Ancak MR çekimi öncesinde cihazın markası ve modelinin radyoloji ekibiyle paylaşılması uygun olur.
PDA kapatma sonrası çocuklar normal bir yaşam sürebilir mi?
Evet. Başarılı şekilde kapatılmış PDA’sı olan çocukların büyük bölümü normal yaşamlarına devam edebilir. Büyüme ve gelişme genellikle normal seyreder ve iyileşme tamamlandıktan sonra uygun görülen fiziksel aktivitelere katılabilirler.
PDA tedavisinde cerrahi yöntem ne zaman tercih edilir?
Cerrahi yöntem; kateterle kapatmaya uygun olmayan çok büyük PDA’larda, damar yapısı kateter uygulamasına izin vermeyen çok küçük bebeklerde, olağan dışı anatomi gösteren PDA’larda veya eşlik eden başka kalp anomalilerinin de ameliyat gerektirdiği durumlarda tercih edilebilir. Uygun yöntem her hasta için ayrı değerlendirilir.
PDA kapatma cihazı vücutta kalıcı mıdır?
Evet. PDA kapatma işleminde yerleştirilen cihaz kalıcı olarak vücutta kalır. Zamanla cihazın üzeri vücudun kendi dokusuyla kaplanır.
PDA kapatma işlemi ağrılı mıdır?
İşlem sırasında hastalar genellikle sedasyon veya anestezi altında olduğu için belirgin ağrı hissedilmez. İşlem sonrasında kasık bölgesinde kısa süreli hafif hassasiyet veya rahatsızlık olabilir.