Stent Nedir?
Stent, daralmış veya tıkanmış bir damarı açık tutmak için damar içine yerleştirilen küçük metal kafes şeklinde bir yapıdır. En sık kalbi besleyen koroner damarlardaki darlıkların tedavisinde kullanılır. Amaç, daralmış bölgeyi açarak kalp kasına giden kan akımını yeniden sağlamaktır.
Stent genellikle koroner anjiyografi sırasında yerleştirilir. Damarın daralmış bölgesi balonla genişletilir ve stent bu bölgeye açılarak damar duvarına yerleşir. Balon ve kateter çıkarılırken stent damar içinde kalıcı olarak kalır.
Stent Neden Takılır?
Stent, kalp damarındaki darlığın kan akımını ciddi şekilde azalttığı veya damarın tamamen tıkandığı durumlarda kullanılabilir. En önemli kullanım alanlarından biri kalp krizidir. Kalp krizi sırasında tıkanan damarın hızlı şekilde açılması, kalp kasında oluşabilecek hasarın azaltılması açısından büyük önem taşır.
Stent planlı olarak da uygulanabilir. Kalp damarındaki önemli bir darlık göğüs ağrısı, göğüste baskı veya eforla ortaya çıkan şikâyetlere neden oluyorsa ve yapılan değerlendirmelerde bu darlığın tedavi edilmesi gerektiği düşünülüyorsa stent gündeme gelebilir. Ancak koroner anjiyografide görülen her darlığa stent takılması gerekmez. Tedavi kararı darlığın yeri ve derecesi, hastanın şikâyetleri ve kalbin kanlanmasının ne kadar etkilendiği birlikte değerlendirilerek verilir.
Stent Çeşitleri Nelerdir?
Kalp damarlarında günümüzde en sık ilaç kaplı stentler kullanılmaktadır. Bu stentlerin yüzeyindeki ilaç, damar dokusunun stentin içine doğru aşırı büyümesini azaltarak aynı bölgede yeniden daralma gelişme riskini düşürmeye yardımcı olur.
Daha eski bir stent türü olan çıplak metal stentlerde ilaç kaplaması bulunmaz. Yeniden daralma riskinin daha yüksek olması nedeniyle günümüzde kullanımları oldukça sınırlıdır. Hangi stentin tercih edileceğine damar yapısı, darlığın özellikleri ve hastanın genel durumu değerlendirilerek karar verilir.
Stent Nasıl Takılır?
Stent takılması açık kalp ameliyatı değildir. Göğüs açılmaz ve işlem genellikle lokal anestezi altında gerçekleştirilir. Kalp damarlarına el bileği veya kasıktaki bir atardamardan girilerek ulaşılır.
Stent İşlemi Öncesinde Ne Yapılır?
İşlem öncesinde hastanın kan testleri, EKG’si, böbrek fonksiyonları ve kullandığı ilaçlar değerlendirilir. Özellikle kan sulandırıcı ilaçlar kullanılıyorsa bunların nasıl kullanılacağı konusunda doktorun önerilerine uyulması gerekir.
Hastanın daha önce kontrast maddeye karşı ciddi bir reaksiyon geçirip geçirmediği ve böbrek hastalığı bulunup bulunmadığı da işlem öncesinde değerlendirilir.
Stent Takılması Nasıl Yapılır?
El bileği veya kasık bölgesi uyuşturulduktan sonra atardamarın içine ince bir kateter yerleştirilir. Kateter, anjiyografi görüntüleri eşliğinde kalp damarına kadar ilerletilir.
Darlığın bulunduğu bölgeye balon üzerinde bulunan stent ulaştırılır. Balon şişirildiğinde stent açılır ve damar duvarına yerleşir. Ardından balon söndürülerek çıkarılır ancak stent damar içinde kalır. Bazı hastalarda tek bir stent yeterliyken daha uzun veya birden fazla darlık varsa birden fazla stent kullanılması gerekebilir.
İşlem süresi damarın yapısına ve darlığın zorluğuna göre değişir. Basit bir stent işlemi daha kısa sürebilirken karmaşık damar darlıklarında işlem daha uzun olabilir.
Stent Sonrası Hastanede Ne Kadar Kalınır?
Planlı ve sorunsuz bir stent işleminden sonra hastanede kalış süresi genellikle kısadır. Birçok hasta bir gece gözlem sonrasında taburcu edilebilir. Kalp krizi nedeniyle stent takılmışsa veya hastanın ek sağlık sorunları bulunuyorsa hastanede daha uzun süre takip gerekebilir.
El bileği veya kasıktaki giriş yerinde ilk günlerde hafif ağrı, morarma veya hassasiyet görülebilir. Bunlar çoğu zaman kendiliğinden düzelir. Ancak giriş yerinde belirgin kanama, giderek büyüyen şişlik, kızarıklık veya şiddetli ağrı gelişirse doktora başvurulmalıdır.
Stent Sonrası İyileşme Ne Kadar Sürer?
Stent sonrası iyileşme genellikle hızlıdır. Planlı işlem yapılan hastaların önemli bir kısmı birkaç gün içinde günlük yaşamına dönebilir. İlk günlerde ağır kaldırmamak ve giriş yapılan bölgeyi zorlamamak gerekir.
Hafif yürüyüşlere genellikle kısa süre içinde başlanabilir. Daha yoğun egzersizlere ve ağır fiziksel aktivitelere dönüş ise hastanın neden stent olduğu, kalp krizi geçirip geçirmediği ve genel kalp durumuna göre planlanmalıdır.
Stent Sonrası Kan Sulandırıcı Kullanımı Neden Önemlidir?
Stent takıldıktan sonra en önemli konulardan biri pıhtı önleyici ilaçların düzenli kullanılmasıdır. Halk arasında kan sulandırıcı olarak bilinen bu ilaçlar, özellikle stentin ilk yerleştirildiği dönemde stent içinde pıhtı oluşmasını önlemeye yardımcı olur.
Çoğu hastada aspirin ile birlikte ikinci bir pıhtı önleyici ilaç belirli bir süre birlikte kullanılır. Bu tedavinin ne kadar süreceği stentin hangi nedenle takıldığına, hastanın kanama riskine ve diğer sağlık sorunlarına göre değişir. Bu nedenle herkes için geçerli tek bir süre yoktur.
Bu ilaçların doktor önerisi olmadan kesilmemesi çok önemlidir. Stent takıldıktan kısa süre sonra ilaçların kontrolsüz bırakılması stent içinde pıhtı oluşmasına ve kalp krizine neden olabilir. Diş çekimi, ameliyat veya başka bir girişim planlanıyorsa ilaçları kendi kendine bırakmak yerine kardiyoloğa danışılmalıdır.
Stent Sonrası Nelere Dikkat Edilmeli?
Stent daralmış damarı açar ancak damar sertliği hastalığını tamamen ortadan kaldırmaz. Bu nedenle tedavinin devamında amaç hem stentin açık kalmasını sağlamak hem de başka damarlarda yeni darlıkların gelişme riskini azaltmaktır.
Beslenmede sebze, meyve, balık, baklagiller, tam tahıllar ve zeytinyağının ağırlıklı olduğu Akdeniz tipi beslenme tercih edilebilir. İşlenmiş gıdaların, fazla tuzun, şekerli içeceklerin ve doymuş yağdan zengin besinlerin azaltılması önemlidir.
Düzenli fiziksel aktivite kalp-damar sağlığını destekler. Yürüyüş çoğu hasta için iyi bir başlangıçtır ancak egzersizin yoğunluğu kişinin kalp durumuna göre artırılmalıdır.
Sigaranın bırakılması ise stent sonrasında yapılabilecek en önemli yaşam tarzı değişikliklerinden biridir. Bunun yanında tansiyon, kolesterol ve kan şekerinin kontrol altında tutulması yeni damar darlıklarının gelişme riskini azaltmaya yardımcı olur.
Stent Takıldıktan Sonra Damar Tekrar Daralabilir mi?
Evet, stent yerleştirilen bölgede zaman içinde yeniden daralma gelişebilir. Buna restenoz adı verilir. Günümüzde kullanılan ilaç kaplı stentlerle bu risk eski stentlere göre belirgin şekilde azalmıştır.
Stent içinde pıhtı oluşması ise farklı ve daha ciddi bir durumdur. Özellikle stent sonrası verilen ilaçların erken kesilmesi bu riski artırabilir. Bu nedenle ilaçların düzenli kullanılması önemlidir.
Stent Kalıcı mıdır?
Evet. Koroner stent damar içinde kalıcı olarak kalır ve rutin olarak çıkarılması veya değiştirilmesi gerekmez. Hasta stenti vücudunda hissetmez.
Ancak stentin kalıcı olması, koroner arter hastalığının tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. Zaman içinde başka damar bölgelerinde yeni darlıklar gelişebilir. Bu nedenle stent sonrası ilaç tedavisi ve risk faktörlerinin kontrolü önemini korur.
Stent Sonrası Kontroller Nasıl Olur?
Kontroller hastanın durumuna göre planlanır. Her hastaya düzenli olarak yeniden anjiyografi yapılması gerekmez. Doktor kontrollerinde şikâyetler, tansiyon, kolesterol, kullanılan ilaçlar ve genel kalp sağlığı değerlendirilir.
Yeni başlayan göğüs ağrısı, özellikle yürürken veya efor sırasında ortaya çıkan baskı hissi ya da daha önce olmayan nefes darlığı gelişirse yeniden kardiyoloji değerlendirmesi gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Stent takılması ameliyat mıdır?
Hayır. Stent işlemi açık kalp ameliyatı değildir. El bileği veya kasık damarından kateterle yapılan girişimsel bir tedavidir ve göğüs açılmaz.
Stent vücutta hissedilir mi?
Hayır. Stent damar içinde bulunduğu için hasta tarafından hissedilmez ve günlük yaşamda yabancı cisim hissine neden olmaz.
Stent takıldıktan sonra MR çekilebilir mi?
Günümüzde kullanılan koroner stentlerin büyük bölümü MR çekimine uygundur. Yine de MR öncesinde stent bulunduğu radyoloji ekibine bildirilmeli ve gerekirse kullanılan stentin özellikleri kontrol edilmelidir.
Stentin ömrü ne kadardır?
Stent kalıcıdır. Bir kez damar içine yerleştirildikten sonra rutin olarak değiştirilmesi gerekmez.
Stent tekrar tıkanabilir mi?
Stent içinde yeniden daralma veya daha nadiren pıhtı oluşabilir. İlaç kaplı stentlerle yeniden daralma riski azalmıştır. Pıhtı riskini azaltmak için özellikle işlem sonrası verilen ilaçların düzenli kullanılması önemlidir.
Stent takıldıktan sonra bypass gerekebilir mi?
Bazı hastalarda ilerleyen yıllarda başka damar bölgelerinde yeni darlıklar gelişebilir. Böyle bir durumda yeniden stent veya bypass ameliyatı gündeme gelebilir. Hangi yöntemin uygun olduğu damarların yapısına göre belirlenir.