Patent duktus arteriozus (PDA), aort ile akciğer atardamarı (pulmoner arter) arasında bulunan ve doğumdan sonra kapanması gereken bir damarın açık kalmasıdır. Bu damar anne karnında normaldir. Çünkü bebek akciğerlerini kullanmaz. Bebek doğup ilk nefesini aldığında bu açıklığa artık gerek kalmaz ve normalde birkaç gün içinde kendiliğinden kapanır. Kapanmazsa patent duktus arteriozus, yani PDA ortaya çıkar.
PDA en sık erken doğan bebeklerde görülür. PDA’nın etkisi çoğunlukla açıklığın büyüklüğüne bağlıdır. Küçük PDA hiçbir şikayet yapmayabilir. Sadece muayenede üfürüm duyulabilir. Orta ve büyük PDA’da akciğerlere gereksiz kan gidebilir. Bu olursa kalp daha fazla çalışır. Zamanla nefes darlığı, çabuk yorulma, kalpte büyüme gelişebilir.
Patent Duktus Arteriozus (PDA) Belirtileri
PDA belirtileri her hastada aynı değildir. Yaşa ve PDA’nın büyüklüğüne göre değişir.
Bebeklerde belirtiler daha belirgindir. Çünkü küçük bir yük bile bebeği yorabilir. Bebekte hızlı nefes alma görülebilir. Emme sırasında çabuk yorulabilir. Beslenme uzun sürebilir. Terleme olabilir. Yeterince kilo alamayabilir. Sık bronşit veya zatürre geçirebilir. Bazı aileler “hep hastalanıyor” diye fark eder.
Çocuklarda ve erişkinlerde belirtiler genellikle daha sinsidir. Çabuk yorulma, eforla nefes darlığı olabilir. Merdiven çıkmak zor gelebilir. Çarpıntı hissedilebilir. Bazı kişilerde hiç belirti olmaz. PDA tesadüfen saptanır.
Ne Zaman Doktora Görünmeli
Bebekte dudak ve tırnak yataklarında morarmaya yol açacak kadar şiddetli solunum güçlüğü, beslenmeyi reddedecek kadar aşırı yorgunluk ve belirgin kilo kaybı varsa acil değerlendirme gerekir.
Rutin muayenede kalp üfürümü duyulması, yaşıtlarına kıyasla belirgin büyüme geriliği, beslenme sırasında aşırı terleme ve tekrarlayan akciğer enfeksiyonları ise acil olmasa da mutlaka değerlendirilmesi gereken durumlardır. Erken doğan bebeklerde rutin kalp değerlendirmesi zaten doğumdan itibaren yapılır.
Patent Duktus Arteriozus (PDA) Nedenleri
Erken doğum açık ara PDA’nın en önemli nedendir. Erken doğan bebeklerde bu damarı kapatan mekanizmalar henüz yeterince olgunlaşmamış olabilir. Doğum ne kadar erken olursa PDA olasılığı o kadar artar.
Bunun dışında gebeliğin ilk aylarında geçirilen kızamıkçık enfeksiyonu, gebelikte sigara ve alkol kullanımı, kontrol altına alınamamış diyabet ve Down sendromu gibi genetik durumlar da PDA ile ilişkilendirilebilir. Zamanında doğan bebeklerde çoğunlukla belirgin bir neden bulunamaz.
Patent Duktus Arteriozus (PDA) Komplikasyonları
Küçük PDA çoğu zaman ciddi sorun çıkarmaz. Ancak PDA büyükse ve uzun süre açık kalırsa bazı problemler gelişebilir.
Akciğerlere fazla kan gittiği için akciğer damarlarında basınç artışı oluşabilir. Bu süreç uzun sürerse kalıcı hale gelebilir. Kalp sürekli fazla çalıştığı için kalpte büyüme gelişebilir. Zamanla kalp yetmezliği ortaya çıkabilir. Yani kalp vücudun ihtiyacını karşılamakta zorlanabilir.
Bazı hastalarda ritim bozukluğu gelişebilir. Nadiren kalp içinde enfeksiyon riski artabilir. Buna endokardit denir. Bu risk her hastada aynı değildir. Kapatma kararı verilirken bu olasılıklar dikkate alınır.
Patent Duktus Arteriozus (PDA) Tanısı
PDA çoğu zaman muayenede duyulan bir üfürümle fark edilir. Tanıyı kesinleştiren ana test **ekokardiyografi (kalp ultrasonu)**dur. Eko ile PDA’nın varlığı görülür. PDA’nın genişliği ölçülür. Kanın hangi yönde ve ne kadar geçtiği değerlendirilir. Kalbin büyüyüp büyümediği anlaşılır. Akciğer damarlarına yük binip binmediği görülür.
Bazı hastalarda EKG yapılır. Bu, kalp ritmini ve kalbin yük altında olup olmadığını anlamaya yardım eder. Akciğer grafisi istenebilir. Büyük PDA’da akciğer damarları belirgin olabilir. Nadiren daha ayrıntılı ölçüm gerekir. O zaman kalp kateterizasyonu planlanabilir.
Patent Duktus Arteriozus (PDA) Tedavisi
PDA tedavisinde kullanılan yöntemler şunlardır:
Küçük ve belirti vermeyen PDA’larda önce takip önerilir. Çoğu zaman kendiliğinden kapanır. Erken doğan bebeklerde ilaç tedavisi uygulanabilir. Bu ilaçlar damarın kapanmasını destekleyen kimyasal süreci harekete geçirir ve bir kısmında damarı tamamen kapatabilir.
Kendiliğinden kapanmayan ya da büyük olan PDA’larda ise kasıktan ilerletilen ince bir tüp aracılığıyla kalbe özel bir tıkaç yerleştirilir ve açıklık içeriden kapatılır. Bu yönteme ameliyatsız PDA kapatma denir. Açık kalp ameliyatı gerekmez, hasta genellikle bir iki gün içinde taburcu olabilir. Tıkaçla kapatmanın mümkün olmadığı durumlarda damar küçük bir ameliyatla bağlanarak kan geçişi engellenir.
Patent Duktus Arteriozus (PDA) ile Yaşam
PDA tanısı almak kaygı yaratabilir. Bu çok normaldir. Ancak PDA çoğu zaman yönetilebilir bir durumdur. Takip gereken PDA’larda amaç kalbin etkilenmediğini göstermektir. Kapatma gereken PDA’larda ise amaç kalbin üzerindeki fazla yükü kaldırmaktır.
Kapatma sonrası çoğu kişi kısa sürede günlük yaşamına döner. Nefes darlığı ve yorulma gibi şikâyetler azalabilir. Kalbin boyutları zaman içinde toparlayabilir. Doktorunuz bir süre ilaç önerebilir. Kontrol randevuları önemlidir. Bu kontrollerde cihazın durumu ve kalbin toparlanması değerlendirilir.
Spor, okul ve iş hayatı çoğu hastada normale döner. Egzersiz planı kişiye göre belirlenir. Gebelik planlayan kadınlarda da önceden kardiyoloji değerlendirmesi yapılması doğru olur.
Patent Duktus Arteriozus (PDA) Hakkında Sık Sorulan Sorular
PDA kendiliğinden kapanır mı?
Bazen kapanabilir. Bu daha çok prematüre bebeklerde ve küçük PDA’larda görülür. Birçok PDA ise kendiliğinden kapanmaz. Kapanıp kapanmayacağını doktorunuz takipte değerlendirir.
Küçük PDA tehlikeli midir?
Çoğu küçük PDA ciddi sorun çıkarmaz. Ancak yine de bazı hastalarda enfeksiyon riski gibi konular değerlendirilir. Bu yüzden “küçük” olsa bile takip önemlidir.
PDA kapatılmazsa ne olur?
Büyük PDA açık kalırsa kalp ve akciğer damarları zamanla yorulabilir. Akciğer basıncı yükselebilir. Kalpte büyüme ve kalp yetmezliği gelişebilir. Bu risk PDA’nın büyüklüğüne ve kalbe etkisine bağlıdır.
Kateterle PDA kapatma sonrası hastanede ne kadar kalınır?
Çoğu hastada hastanede kalış süresi kısadır. Birçok kişi 1 gün içinde taburcu olabilir. Bu, merkeze ve hastanın durumuna göre değişebilir.
PDA kapatma sonrası cihaz vücutta hissedilir mi?
Hayır. Cihaz kalp damarının içinde kalır. Dışarıdan hissedilmez. Zamanla vücut dokusu cihazın üzerini kaplar.