Periferik Arter Stentleme Nedir?
Periferik arter stentleme, bacak damarlarındaki önemli darlık veya tıkanıklıkların kateter yoluyla açılması ve gerekli durumlarda damarın içine stent yerleştirilmesidir. Göğüs veya bacak bölgesinde büyük bir cerrahi kesi yapılmadan uygulanabilen girişimsel bir tedavi yöntemidir.
En sık periferik damar hastalığı nedeniyle yürürken bacak ağrısı yaşayan, yürüme mesafesi belirgin şekilde azalan veya bacağın kanlanmasının ciddi biçimde bozulduğu hastalarda değerlendirilir.
İşlem sırasında daralmış damar çoğunlukla balonla genişletilir. Damarın yapısına ve darlığın bulunduğu bölgeye göre yalnızca balon tedavisi yeterli olabilir veya damarın açık kalmasını desteklemek için stent yerleştirilebilir.
Periferik Arter Hastalığı Nedir?
Periferik arter hastalığı, en sık bacakları besleyen atardamarların damar sertliği nedeniyle daralması veya tıkanmasıdır.
Damar daraldığında bacak kaslarına özellikle yürüyüş sırasında yeterli kan ulaşamaz. Bunun sonucunda baldır, uyluk veya kalçada yürümekle ortaya çıkan ağrı, kramp veya yorgunluk gelişebilir. Kişi dinlendiğinde şikâyet genellikle azalır.
Hastalık ilerlediğinde ağrı dinlenirken de ortaya çıkabilir. Ayak veya parmaklarda iyileşmeyen yaralar, renk değişikliği veya doku kaybı gelişmesi ise kan dolaşımının ciddi biçimde bozulduğunu gösterebilir.
Her periferik damar hastasında stent gerekmez. Tedavi, hastalığın şiddetine ve kişinin günlük yaşamının ne kadar etkilendiğine göre planlanır.
Bacak Damarına Neden Stent Takılır?
Periferik arter stentlemesinin temel amacı bacağa giden kan akımını artırmaktır.
Yürümekle ortaya çıkan bacak ağrısı nedeniyle günlük yaşamı belirgin şekilde kısıtlanan hastalarda öncelikle sigaranın bırakılması, kolesterol ve diğer risk faktörlerinin tedavisi, uygun ilaçlar ve düzenli yürüyüş programı uygulanır.
Bu tedavilere rağmen kişinin yürüme mesafesi ciddi şekilde kısıtlanıyorsa damar açma işlemi gündeme gelebilir.
Dolaşım bozukluğu daha ileri düzeydeyse durum farklıdır. Dinlenme ağrısı, iyileşmeyen yara veya doku kaybı bulunan hastalarda amaç yalnızca yürümeyi kolaylaştırmak değil, bacağın ve dokuların canlılığını korumaktır.
Her Damar Darlığında Stent Takılır mı?
Hayır. Periferik damar girişimlerinde her darlığa mutlaka stent yerleştirilmez.
Bazı damar darlıkları yalnızca balon anjiyoplasti ile yeterli şekilde açılabilir. Bazı bölgelerde ilaç kaplı balon gibi farklı teknolojiler kullanılabilir.
Balon sonrası damarın yeterince açılamaması, yeniden daralması veya damar duvarında kan akımını bozacak bir problem oluşması gibi durumlarda stent gerekebilir. Bazı damar bölgelerinde ise tedavi stratejisinin bir parçası olarak doğrudan stent kullanımı tercih edilebilir.
Bu nedenle balon mu, stent mi veya başka bir yöntem mi kullanılacağı damar bölgesine ve lezyonun özelliklerine göre belirlenir.
Periferik Arter Stentleme Nasıl Yapılır?
İşlem anjiyografi laboratuvarında gerçekleştirilir.
Genellikle kasık bölgesindeki atardamara lokal anestezi altında girilir. Tıkanıklığın yerine göre farklı damar giriş yolları da kullanılabilir.
İnce kateterler damar içerisinde ilerletilerek daralmış veya tıkalı bölgeye ulaşılır. Kontrast madde verilerek damar yapısı görüntülenir ve darlığın yeri değerlendirilir.
Daha sonra ince bir tel tıkalı bölgeden geçirilir. Uygun hastalarda balonla damar genişletilir. Stent gerektiğinde kapalı halde damar içine getirilen stent darlığın bulunduğu bölgede açılarak damar duvarına yerleştirilir.
İşlemin sonunda kan akışı yeniden kontrol edilir. Sonuç yeterliyse kateterler çıkarılır ve damar giriş bölgesi kapatılır.
Bacak Damarına Stent Takılması Ağrılı mıdır?
İşlem sırasında damar giriş bölgesi lokal anesteziyle uyuşturulur. Bu nedenle çoğu hasta ciddi bir ağrı yaşamaz.
Kateterlerin damar içerisinde ilerlemesi genellikle hissedilmez. Balonun şişirildiği sırada bacakta kısa süreli basınç, gerginlik veya ağrı hissedilebilir.
Hastanın durumuna göre hafif sakinleştirici ilaçlar kullanılabilir. Genel anestezi çoğu işlemde gerekli değildir ancak uygulanacak yönteme ve hastanın durumuna göre anestezi planı değişebilir.
Periferik Arter Stentleme Kimlere Uygulanır?
Her periferik arter hastasına damar açma işlemi yapılmaz.
Özellikle yürüyüş sırasında oluşan ağrı günlük yaşamı ciddi şekilde etkiliyorsa ve ilaç tedavisi ile düzenli egzersize rağmen yeterli düzelme sağlanamıyorsa endovasküler tedavi değerlendirilebilir.
Daha ileri hastalıkta ise istirahatte devam eden ayak veya bacak ağrısı, iyileşmeyen yara, ayak parmaklarında doku kaybı ya da kangren gelişmesi bacağın kanlanmasının ciddi şekilde bozulduğunu gösterebilir. Bu hastalarda kan akımının yeniden sağlanması çok daha önemli hale gelir.
Karar yalnızca şikâyete göre verilmez. Darlığın yeri, uzunluğu, damar çapı, hastanın yaşı, böbrek fonksiyonları, eşlik eden hastalıkları ve cerrahi risk de değerlendirilir.
Periferik Arter Stentleme Kimlere Uygun Olmayabilir?
Bazı hastalarda açık cerrahi bypass, endovasküler tedaviden daha uygun olabilir.
Çok uzun veya karmaşık tıkanıklıklar, belirli damar bölgelerinin tutulumu ve hastanın damar anatomisi tedavi seçimini etkiler.
Benzer şekilde uzun dönem damar açıklığının hangi yöntemle daha iyi sağlanabileceği de önemlidir.
Periferik Arter Stentleme Öncesinde Hangi Tetkikler Yapılır?
Tedavi öncesinde öncelikle bacak dolaşımının ne kadar bozulduğu değerlendirilir.
Ayak bileği-kol basınç indeksi, Doppler ultrasonografi, BT anjiyografi veya MR anjiyografi gibi yöntemlerden yararlanılabilir. Hangi görüntülemenin kullanılacağı hastanın durumuna ve planlanan girişime göre değişir.
Burada önemli bir ayrım vardır: Bacak damarlarını incelemek amacıyla yapılan BT anjiyografi ile kalp damarlarını gösteren BT koroner anjiyografi aynı inceleme değildir.
Kan testleriyle böbrek fonksiyonları, kan değerleri ve gerekli diğer parametreler değerlendirilir. Kullanılan ilaçlar gözden geçirilir.
Özellikle kan sulandırıcılar ve diyabet ilaçları konusunda hastaya işlem öncesinde kişiye özel öneriler verilir. İlaçlar doktor önerisi olmadan kesilmemelidir.
Periferik Bypass mı Stent mi Daha İyi?
Bu sorunun herkes için geçerli tek bir cevabı yoktur.
Kateterle tedavi büyük cerrahi kesi gerektirmemesi ve genellikle daha hızlı toparlanma sağlaması nedeniyle önemli avantajlara sahiptir.
Bypass ameliyatı ise bazı uzun veya karmaşık damar tıkanıklıklarında daha uygun ve daha dayanıklı bir tedavi seçeneği olabilir.
Karar verirken darlığın hangi damarda olduğu, uzunluğu, hastanın daha önce geçirdiği girişimler, kullanılabilecek uygun bypass damarı ve kişinin genel sağlık durumu birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle stent ve bypass birbirinin rakibi değil, farklı hastalarda kullanılan iki farklı tedavi seçeneğidir.
Periferik Arter Stentleme Sonrası Hastanede Ne Kadar Kalınır?
Hastanede kalış süresi işlemin büyüklüğüne, kullanılan damar giriş yoluna ve hastanın genel durumuna göre değişir.
Daha basit girişimlerden sonra kısa süreli gözlem yeterli olabilir. Daha kapsamlı işlemlerde veya ek sağlık problemi bulunan kişilerde hastanede daha uzun takip gerekebilir.
Taburculuk kararı belirli bir sabit saate göre değil; damar giriş bölgesinin durumu, bacağın dolaşımı, hastanın hareket edebilmesi ve genel klinik durumuna göre verilir.
Periferik Stent Sonrası Ne Zaman Yürünür?
Hastanın ne zaman ayağa kalkabileceği kullanılan giriş yöntemine ve damar giriş bölgesinin nasıl kapatıldığına göre değişir.
Doktor izin verdikten sonra yürümeye başlanabilir. Sonraki dönemde düzenli yürüyüş, periferik arter hastalığının tedavisinin önemli bir parçasıdır.
Ancak ilk günlerde giriş bölgesini zorlayacak ağır egzersiz veya ağırlık kaldırma konusunda verilen önerilere uyulmalıdır.
Uzun dönemde amaç yalnızca stentin açık kalması değil, kişinin yürüme kapasitesinin ve genel damar sağlığının iyileştirilmesidir.
Periferik Stent Sonrası İlaç Kullanılır mı?
Evet. Stent sonrası pıhtı oluşma riskini azaltmak amacıyla antiplatelet olarak adlandırılan kan sulandırıcı ilaçlar kullanılabilir.
Hangi ilacın veya ilaç kombinasyonunun ne kadar süre kullanılacağı herkes için aynı değildir. Kullanılan stentin türü, yapılan işlem, hastanın kanama riski ve diğer hastalıkları bu kararı etkiler.
Bu nedenle kan sulandırıcı ilaçlar doktor önerisi olmadan bırakılmamalıdır.
Periferik damar hastalığı yalnızca tedavi edilen bölgedeki bir damar problemi değildir. Tüm damar sistemini ilgilendiren damar sertliği sürecinin bir parçasıdır. Bu nedenle LDL kolesterol, tansiyon ve diyabet kontrolü de uzun dönem tedavinin önemli parçalarıdır.
Periferik Arter Stentleme Kalıcı Bir Çözüm müdür?
Yerleştirilen stent damar içinde kalıcıdır ancak stent takılması damar sertliği hastalığını tamamen ortadan kaldırmaz.
İşlem yapılan damar uzun yıllar açık kalabilir. Bununla birlikte zaman içinde stent içinde yeniden daralma veya başka damar bölgelerinde yeni darlıklar gelişebilir.
Bu nedenle ilaç tedavisi, düzenli fiziksel aktivite, sigaranın bırakılması ve kolesterol, tansiyon ile şeker kontrolü işlemden sonra da devam eder.
Bacak Damar Tıkanıklığında Ne Zaman Acil Değerlendirme Gerekir?
Yavaş ilerleyen periferik arter hastalığından farklı olarak bazı damar tıkanıklıkları aniden gelişebilir.
Bacakta veya ayakta aniden başlayan şiddetli ağrı, belirgin soğukluk, solukluk, uyuşma, güç kaybı veya nabzın alınamaması akut bacak iskemisi açısından acil değerlendirme gerektirir.
İyileşmeyen yara, istirahat halinde devam eden ayak ağrısı veya ayak parmaklarında renk değişikliği de ileri dolaşım bozukluğunun belirtisi olabilir ve geciktirilmeden değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Periferik arter stentleme ameliyat mıdır?
Açık damar ameliyatı değildir. Kateterle damar içinden yapılan girişimsel bir tedavidir. Genellikle büyük cerrahi kesi gerekmez.
Bacak damarına stent takılırken hasta uyutulur mu?
Çoğu işlem lokal anestezi altında ve gerektiğinde hafif sedasyonla yapılabilir. Ancak uygulanacak girişimin kapsamına ve hastanın durumuna göre anestezi planı değişebilir.
Bacak damarına her balon yapıldığında stent takılır mı?
Hayır. Bazı damarlarda yalnızca balon tedavisi yeterli olabilir. Stent kullanılıp kullanılmayacağı damar bölgesine ve işlem sonucuna göre belirlenir.
Birden fazla bacak damarına stent takılabilir mi?
Uygun hastalarda aynı seansta birden fazla damar bölgesi tedavi edilebilir. Bunun tek seansta mı yoksa aşamalı olarak mı yapılacağı hastanın durumu ve damar anatomisine göre belirlenir.
Periferik damar stenti vücutta hissedilir mi?
Genellikle hayır. Stent damar duvarına yerleşir ve kişi günlük yaşamında stentin kendisini hissetmez.
Periferik damar stenti ile MR çekilebilir mi?
Birçok modern periferik damar stenti belirli MR koşulları altında görüntülemeye uygundur. Ancak MR öncesinde stentin marka ve modelinin kontrol edilmesi ve radyoloji ekibine stent bulunduğunun bildirilmesi gerekir.
Stent sonrası ne zaman normal yaşama dönülür?
Bu süre yapılan işlemin büyüklüğüne ve damar giriş bölgesine göre değişir. Günlük hafif aktivitelere daha erken dönülebilirken ağır fiziksel aktivite için doktorun önerdiği süre beklenmelidir.
Periferik stent sonrası yürüyüş yapmak gerekir mi?
Uygun hastalarda düzenli ve yapılandırılmış yürüyüş programı periferik arter hastalığının uzun dönem tedavisinin önemli parçalarından biridir. Egzersizin süresi ve yoğunluğu hastanın dolaşımı ve genel sağlık durumuna göre planlanmalıdır.
Stent sonrası bacak ağrısı tamamen geçer mi?
Kan akımının düzelmesiyle yürümekle ortaya çıkan ağrıda belirgin azalma görülebilir. Ancak bacak ağrısının sinir, eklem veya omurga gibi başka nedenleri de bulunabileceği için her hastada ağrının tamamen ortadan kalkacağı garanti edilemez.
Periferik arter stenti tekrar tıkanabilir mi?
Evet. Stent içinde yeniden daralma veya tıkanma gelişebilir. Düzenli takip, ilaçların uygun kullanımı, sigaranın bırakılması ve damar hastalığı risk faktörlerinin kontrolü bu nedenle önemlidir.