Mitral Kapak Yetmezliği Nedir?
Mitral kapak yetmezliği, mitral kapağın tam kapanamaması nedeniyle kalp kasıldığında kanın bir bölümünün geriye doğru kaçmasıdır. Bu durum mitral yetersizlik, mitral kapak kaçağı veya tıbbi adıyla mitral regürjitasyon olarak da ifade edilir.
Hafif mitral kapak yetmezliği uzun yıllar hiçbir şikâyete neden olmayabilir. Kaçak arttığında ise kalbin daha fazla çalışması gerekir ve zamanla nefes darlığı, çabuk yorulma veya çarpıntı gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
Mitral kapak yetmezliğinde tedavi kararı yalnızca kapağın ne kadar kaçırdığına göre verilmez. Hastanın şikâyetleri, kalbin büyüklüğü ve çalışma gücü, kalp ritmi ve kaçağın nedeni birlikte değerlendirilir.
Mitral Kapak Yetmezliği Nasıl Oluşur?
Mitral kapak, kalbin sol kulakçığı ile sol karıncığı arasında bulunur. Kalp gevşediğinde açılarak kanın sol karıncığa geçmesini sağlar; kalp kasıldığında ise kapanarak kanın geriye dönmesini engeller.
Mitral kapak tam kapanamadığında kanın bir kısmı kalbin ana pompalama odacığından geriye, sol kulakçığa doğru kaçar. Hafif bir kaçakta kalp bunu uzun süre tolere edebilir. Ancak mitral yetersizlik ilerledikçe kalbin taşıması gereken yük artar.
Zaman içinde sol kulakçık ve sol karıncık genişleyebilir, akciğer damarlarındaki basınç artabilir ve bazı hastalarda kalp yetmezliği bulguları gelişebilir.
Mitral Kapak Yetmezliği Neden Olur?
Mitral kapak yetmezliği tek bir hastalık değildir; farklı nedenlerle gelişebilir.
En sık nedenlerden biri mitral kapak prolapsusu yani kapak yaprakçıklarının kalp kasılırken normalden fazla geriye doğru sarkmasıdır. Bazı kişilerde prolapsus yıllarca önemli bir kapak kaçağına yol açmazken, bazılarında zaman içinde mitral yetersizlik belirginleşebilir.
Romatizmal kalp hastalığı da mitral kapağın yapısını bozarak kaçağa neden olabilir. Daha önce geçirilmiş kalp krizi sonrasında kapağın çalışmasını sağlayan kalp kası veya destek yapılarının etkilenmesi de mitral kapak yetmezliği oluşturabilir.
Bazı hastalarda sorun doğrudan kapakta değil, kalbin genişlemesindedir. Kalp büyüdüğünde mitral kapağın yaprakçıkları sağlam olsa bile birbirine yeterince yaklaşamayabilir ve kapak kaçağı gelişebilir. Bu durum özellikle kalp yetmezliği ve bazı kardiyomiyopatilerde görülür.
Daha nadiren endokardit yani kalp kapağı enfeksiyonu, doğuştan kapak anomalileri veya yaşla birlikte gelişen kapak değişiklikleri de mitral kapak yetersizliğine yol açabilir.
Primer ve Sekonder Mitral Kapak Yetmezliği Nedir?
Mitral kapak yetmezliğinin nedenini anlamak tedavi açısından önemlidir.
Primer mitral kapak yetmezliğinde temel sorun kapağın kendisindedir. Kapak yaprakçıklarında, kapağı tutan ipliksi yapılarda veya diğer destek dokularında bozukluk bulunabilir. Mitral kapak prolapsusu bunun en sık örneklerinden biridir.
Sekonder mitral kapak yetmezliğinde ise kapak yaprakçıkları başlangıçta normal olabilir. Ancak kalp kasının zayıflaması veya sol karıncığın genişlemesi nedeniyle kapak tam olarak kapanamaz. Bu tip mitral yetersizlikte tedavinin önemli bir bölümünü altta yatan kalp hastalığının tedavisi oluşturur.
Bu ayrım, ilaç tedavisinden cerrahiye veya MitraClip gibi kateter yöntemlerine kadar hangi yaklaşımın daha uygun olduğunu belirlemede önem taşır.
Mitral Kapak Yetmezliği Belirtileri Nelerdir?
Hafif mitral kapak yetmezliği çoğu zaman belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan ekokardiyografi sırasında tesadüfen fark edilebilir.
Kapak kaçağı arttıkça ilk belirtilerden biri efor kapasitesinde azalma olabilir. Kişi daha önce rahat çıktığı merdivenlerde nefes nefese kalmaya, uzun yürüyüşlerde daha erken yorulmaya başlayabilir.
İleri mitral yetersizlikte nefes darlığı daha belirgin hale gelebilir. Bazı kişiler düz yatarken nefes almakta zorlanabilir veya gece nefes darlığıyla uyanabilir.
Çarpıntı da sık görülen belirtilerden biridir. Özellikle sol kulakçığın genişlediği hastalarda atriyal fibrilasyon gelişebilir.
İleri evrede ayak bileklerinde şişlik, belirgin halsizlik ve günlük aktivitelerde zorlanma görülebilir.
Mitral Kapak Yetmezliği Dereceleri Nelerdir?
Mitral kapak yetmezliği genel olarak hafif, orta ve ileri derecede olarak değerlendirilir. Ancak ekokardiyografide yalnızca tek bir ölçüme bakılarak karar verilmez.
Kaçağın büyüklüğü, geriye kaçan kan miktarı, kalp boşluklarının boyutları, kalbin pompalama gücü ve akciğer damar basınçları birlikte değerlendirilir.
Hafif mitral kapak yetmezliği oldukça sık görülebilir ve çoğu kişide aktif bir tedavi gerektirmez. Hastanın klinik durumuna göre takip yeterli olabilir.
Orta dereceli mitral yetersizlikte kontrollerin sıklığı hastanın şikâyetlerine, kapağın neden kaçırdığına ve kalpte oluşturduğu değişikliklere göre belirlenir.
İleri mitral kapak yetmezliğinde ise yalnızca “şikâyet var mı?” sorusuna bakılmaz. Kalbin büyümeye başlaması veya çalışma gücünde değişiklik olması, atriyal fibrilasyon gelişmesi ve akciğer basınçlarının yükselmesi de tedavi zamanlamasını etkileyebilir.
Mitral Kapak Yetmezliği Nasıl Teşhis Edilir?
Muayene sırasında kalpte üfürüm duyulması mitral kapak kaçağının ilk işaretlerinden biri olabilir. Ancak yalnızca üfürümün sesine bakılarak kaçağın derecesi belirlenemez.
Tanıda temel yöntem ekokardiyografi yani kalp ultrasonudur. EKO ile mitral kapağın yapısı, kaçağın miktarı, kalbin büyüklüğü ve çalışma gücü değerlendirilebilir.
Kapak yapısının daha ayrıntılı görülmesi gerektiğinde yemek borusundan yapılan transözofageal ekokardiyografi, yani TEE kullanılabilir. Özellikle kapak tamiri veya MitraClip gibi bir işlem planlanırken TEE oldukça önemli bilgiler sağlayabilir.
Bazı hastalarda kalp MR’ı da kaçağın miktarını ve kalp odacıklarının hacimlerini değerlendirmede yardımcı olabilir.
Koroner anjiyografi ise mitral kapak yetmezliğinin tanısını koymak için rutin kullanılan bir test değildir. Daha çok eşlik eden koroner damar hastalığının değerlendirilmesi gereken hastalarda gündeme gelir.
Mitral Kapak Yetmezliği Tehlikeli midir?
Mitral kapak yetmezliğinin tehlikeli olup olmadığı büyük ölçüde kaçağın derecesine ve kalp üzerindeki etkisine bağlıdır.
Hafif mitral yetersizlik çoğu kişide önemli bir sorun oluşturmaz. Buna karşılık ileri kapak kaçağı uzun süre tedavisiz kaldığında kalp boşluklarında büyüme, kalbin pompalama gücünde azalma, atriyal fibrilasyon ve kalp yetmezliği gelişebilir.
Bu nedenle önemli olan yalnızca şikâyetlerin başlamasını beklemek değildir. Bazı hastalar kendilerini iyi hissetmelerine rağmen ekokardiyografide kalbin mitral kapak kaçağından etkilenmeye başladığı görülebilir.
Tedavinin doğru zamanda yapılmasının amacı, mümkünse kalpte kalıcı değişiklikler gelişmeden önce müdahale etmektir.
Mitral Kapak Yetmezliği Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi mitral kapak kaçağının nedenine, derecesine ve kalp üzerindeki etkisine göre belirlenir.
Hafif mitral kapak yetmezliğinde çoğunlukla yalnızca takip yeterlidir. Kaçağı doğrudan ortadan kaldıran bir ilaç yoktur.
İlaç tedavisi özellikle kalp yetmezliği, yüksek tansiyon, sıvı birikimi veya ritim bozukluğu gibi eşlik eden sorunların tedavisinde kullanılır. Sekonder mitral yetersizlikte kalp yetmezliğinin uygun şekilde tedavi edilmesi bazı hastalarda kapak kaçağının azalmasını da sağlayabilir.
İleri mitral kapak yetmezliğinde ise uygun hastalarda kapağın cerrahi olarak onarılması veya değiştirilmesi gündeme gelir.
Bazı hastalarda açık kalp ameliyatı yerine kateter yoluyla yapılan girişimsel tedaviler kullanılabilir.
Mitral Kapak Tamiri mi, Değişimi mi Daha İyidir?
Özellikle dejeneratif yani kapağın kendisinden kaynaklanan ileri mitral yetmezlikte ve anatomisi uygunsa, deneyimli merkezlerde kapağın değiştirilmesi yerine kendi kapağının onarılması tercih edilebilir.
Kapak tamirinde hastanın kendi mitral kapağı korunur ve kaçağa neden olan yapısal problem düzeltilir.
Ancak her mitral kapak tamire uygun değildir. Romatizmal hastalık, ileri kireçlenme veya kapağın ciddi şekilde hasar gördüğü bazı durumlarda kapak değişimi daha uygun olabilir.
Dolayısıyla “tamir her zaman daha iyidir” şeklinde bir kural yoktur. En iyi yaklaşım mitral kapağın anatomisine, hastanın yaşına ve genel durumuna göre belirlenir.
MitraClip Nedir ve Kimlere Uygulanır?
MitraClip, mitral kapak yetmezliğini göğüs açılmadan azaltmak amacıyla kullanılan kateter temelli bir tedavidir.
İşlem sırasında genellikle kasık toplardamarından kalbe ulaşılır ve mitral kapağın yaprakçıkları özel bir klips yardımıyla birbirine yaklaştırılır. Böylece kapağın tam kapanamadığı alan küçültülür ve geriye kaçan kan miktarı azaltılır.
MitraClip her mitral yetersizlik hastasına uygulanmaz. Kapak yapısının işleme uygun olması gerekir.
Özellikle cerrahi riski yüksek olan bazı primer mitral kapak yetmezliği hastalarında veya uygun tedaviye rağmen şikâyetleri devam eden seçilmiş sekonder mitral yetersizlik hastalarında önemli bir seçenek olabilir.
Mitral Kapak Yetmezliği Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Hafif mitral kapak kaçağı yıllarca değişmeden kalabilir ve hiçbir probleme yol açmayabilir. Bu nedenle “mitral kapak yetmezliği varsa mutlaka ilerler” demek doğru değildir.
Ancak ileri kapak kaçağı kalbin sürekli fazladan çalışmasına neden olabilir. Zaman içinde sol kulakçık ve sol karıncık genişleyebilir.
Bunun sonucunda nefes darlığı, çarpıntı, atriyal fibrilasyon ve kalp yetmezliği gelişebilir. Kalbin pompalama fonksiyonunda bozulma başladıktan sonra tedavinin sonuçları daha farklı olabileceği için uygun hastalarda müdahalenin zamanlaması önemlidir.
Mitral Kapak Yetmezliği Olanlar Egzersiz Yapabilir mi?
Hafif mitral kapak yetmezliği bulunan ve kalp fonksiyonları normal olan kişilerin çoğu normal fiziksel aktivitelerine devam edebilir.
Orta ve ileri mitral yetersizlikte ise egzersiz önerisi yalnızca kaçak derecesine göre verilmez. Kalbin büyüklüğü, çalışma gücü, akciğer basıncı, ritim bozukluğu bulunup bulunmadığı ve kişinin egzersiz sırasında şikâyet yaşayıp yaşamadığı dikkate alınır.
Yeni başlayan nefes darlığı veya egzersiz kapasitesinde belirgin azalma varsa yoğun egzersize devam etmek yerine değerlendirme yapılması daha doğru olur.
Gebelikte Mitral Kapak Yetmezliği
Hafif veya orta dereceli mitral kapak yetmezliği bulunan ve kalp fonksiyonları iyi olan birçok kadın gebeliği sorunsuz geçirebilir.
Bununla birlikte gebelik sırasında dolaşan kan miktarı arttığı için kalbin üzerindeki yük de artar. İleri mitral yetmezliği, kalp fonksiyon bozukluğu veya belirgin akciğer basıncı yüksekliği bulunan kadınlarda gebelik öncesinde kardiyoloji değerlendirmesi önemlidir.
Tedavi planı ve kullanılan ilaçlar da gebelik öncesinde yeniden gözden geçirilmelidir.
Mitral Kapak Yetmezliğinde Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Bilinen mitral kapak yetmezliği bulunan bir kişide daha önce olmayan nefes darlığı, efor kapasitesinde azalma veya yeni başlayan çarpıntı ortaya çıkması kontrol gerektirir.
Düz yatarken nefes alamama, gece nefes darlığıyla uyanma veya bacaklarda belirgin şişlik gelişmesi de hastalığın kalp üzerindeki etkisinin arttığını gösterebilir.
Ani ve şiddetli nefes darlığı, bayılma, ciddi göğüs ağrısı veya belirgin genel durum bozukluğu varsa rutin randevu beklenmemelidir.
Sık Sorulan Sorular
Mitral kapak prolapsusu ile mitral kapak yetmezliği aynı şey midir?
Hayır. Mitral kapak prolapsusu, kapak yaprakçıklarının kalp kasılırken sol kulakçığa doğru normalden fazla sarkmasıdır. Prolapsusu olan herkeste mitral kapak yetmezliği gelişmez. Ancak bazı kişilerde prolapsus nedeniyle kapak tam kapanamaz ve mitral yetersizlik ortaya çıkabilir.
Mitral kapak yetmezliği kalıtsal mıdır?
Mitral kapak yetmezliğinin tamamı kalıtsal değildir. Bazı mitral kapak prolapsusu tiplerinde ve bazı bağ dokusu hastalıklarında ailesel yatkınlık bulunabilir. Ancak kalp krizi, kalp kası hastalığı veya enfeksiyon gibi nedenlerle sonradan gelişen mitral kapak kaçağında kalıtım temel neden değildir.
MitraClip ile cerrahi kapak tamiri aynı işlem midir?
Hayır. Cerrahi kapak tamirinde kalp cerrahı kapağın yapısını doğrudan onarır. MitraClip ise kateter yoluyla yapılan, kapağın yaprakçıklarını birbirine yaklaştırarak kaçağı azaltmayı amaçlayan farklı bir yöntemdir.
Mitral kapak yetmezliğinde atriyal fibrilasyon neden gelişir?
İleri mitral kapak yetmezliğinde kanın geriye kaçması sol kulakçığın zamanla genişlemesine neden olabilir. Bu genişleme atriyal fibrilasyon gelişmesine zemin hazırlayabilir.
Atriyal fibrilasyon geliştiğinde çarpıntı, halsizlik veya nefes darlığı ortaya çıkabilir ve kişinin inme riski ayrıca değerlendirilir.
Mitral kapak tamiri mi, kapak değişimi mi daha iyidir?
Bu karar kapağın yapısına göre değişir. Özellikle primer dejeneratif mitral yetersizlikte anatomisi uygunsa kapak tamiri önemli avantajlar sağlayabilir. Ancak her kapak onarılamaz ve bazı hastalarda kapak değişimi daha doğru seçenektir.
Yapay mitral kapak takılırsa ömür boyu kan sulandırıcı gerekir mi?
Takılan kapağın türüne bağlıdır. Mekanik kapaklarda pıhtı oluşmasını önlemek için uzun süreli, çoğunlukla yaşam boyu antikoagülan tedavi gerekir.
Biyolojik kapaklarda ise uzun dönem tedavi farklı olabilir. Hastanın atriyal fibrilasyon gibi başka bir kan sulandırıcı kullanma nedeni varsa ilaç tedavisi buna göre devam eder.
Mitral kapak yetmezliği kalp yetmezliği yapar mı?
İleri ve uzun süre devam eden mitral kapak yetmezliği kalbin büyümesine ve çalışma gücünün azalmasına neden olabilir. Bu durumda kalp yetmezliği gelişebilir. Hafif bir kapak kaçağı ise tek başına genellikle kalp yetmezliği oluşturmaz.
Mitral kapak yetmezliği olan biri diş tedavisi yaptırabilir mi?
Çoğu hasta normal diş tedavilerini yaptırabilir. Mitral kapak yetmezliği bulunması tek başına her diş işlemi öncesinde antibiyotik kullanılmasını gerektirmez.
Daha önce endokardit geçirmiş olanlar veya bazı yapay kapaklara sahip kişiler gibi yüksek riskli gruplarda belirli diş işlemleri öncesinde antibiyotik koruması gerekebilir.
Ekokardiyografi kontrolleri ne sıklıkla yapılmalıdır?
Herkes için geçerli tek bir takip süresi yoktur. Kontrol sıklığı mitral yetersizliğin derecesine, kalbin boyutlarına ve çalışma gücüne, şikâyetlere ve önceki incelemelerde değişiklik olup olmadığına göre belirlenir.
Bu nedenle “hafifse birkaç yılda bir, orta ise mutlaka yılda bir” gibi sabit bir programa bağlamak yerine takip planının kişiye özel oluşturulması daha doğrudur.
Mitral kapak yetmezliği olan herkes ameliyat olmak zorunda mıdır?
Hayır. Hafif mitral kapak yetmezliği bulunan kişilerin büyük bölümü yalnızca takip edilir.
İleri mitral yetersizlikte ise ameliyat veya kateter tedavisi gerekip gerekmediğine şikâyetler, kalbin büyüklüğü ve fonksiyonu, kaçağın nedeni ve hastanın genel durumu birlikte değerlendirilerek karar verilir.