Atriyal fibrilasyon, kalbin üst odacıklarının (kulakçıkların) düzenli ve koordineli biçimde çalışmak yerine çok hızlı ve düzensiz şekilde titreşmesiyle ortaya çıkan bir kalp ritim bozukluğudur. Sağlıklı bir kalpte elektrik sinyali belirli bir yoldan ilerler. Bu sinyal önce kulakçıkları, ardından kalbin alt odacıklarını (karıncıklara) sırayla ve uyum içinde kasıp gevşetir. Atriyal fibrilasyonda bu düzen bozulur ve kulakçıklar “tam kasılmak” yerine dakikada 350–600 gibi çok yüksek hızlarda düzensiz biçimde titreşebilir.
Bu düzensiz elektrik aktivitesi karıncıklara da düzensiz aralıklarla iletilir. Bu nedenle nabız hem hızlı hem de düzensiz olabilir. Sonuçta kalp her atımda kanı aynı verimle pompalayamayabilir. Ayrıca kulakçıklarda kanın bir kısmı göllenmeye yatkın hale gelebilir. Bu göllenme pıhtı oluşma riskini artırır. Pıhtı oluşursa ve dolaşıma karışırsa, özellikle beyin damarlarını tıkayıp felce yol açabilir. Bu nedenle atriyal fibrilasyonda tedavi yalnızca “çarpıntıyı geçirmek” için değil, aynı zamanda uzun vadeli riskleri azaltmak için planlanır.
Atriyal fibrilasyon, dünya genelinde en sık görülen kalıcı ritim bozukluklarından biridir. Özellikle 65 yaş üstünde daha sık görülür. Hastalık tek başına çoğu kişide ani bir hayati tehlike oluşturmaz. Ancak felç, kalp yetmezliği ve diğer kardiyovasküler komplikasyonlar açısından önemli bir risk faktörüdür. Atriyal fibrilasyonu olan kişilerde felç riski belirgin şekilde artar. Riskin ne kadar arttığı ise kişinin yaşına ve eşlik eden hastalıklarına göre değişir.
Doğru tanı ve tedaviyle atriyal fibrilasyonun büyük çoğunluğu kontrol altına alınabilir. Bu tanıyla yaşayan pek çok kişi aktif, üretken ve kaliteli bir yaşam sürdürebilir. Buradaki amaç, sizi gereksiz korkutmadan ama gerçekçi şekilde bilgilendirmek ve süreci yönetilebilir hale getirmektir.
Atriyal fibrilasyon tipleri
Atriyal fibrilasyon tek tip bir hastalık değildir. Seyrine ve süresine göre farklı formları bulunur. Bu ayrım tedavi planlamasını doğrudan etkiler. Çünkü bazı formlarda ritmi normale döndürmeye çalışmak daha ön plandayken, bazı formlarda kalp hızını kontrol etmek ve pıhtı riskini azaltmak daha doğru hedef olabilir.
AF tipleri şunlardır:
- Paroksismal (nöbet tarzı) atriyal fibrilasyon. Ataklar kendiliğinden başlar ve genellikle yedi günden kısa sürede, çoğu zaman 48 saat içinde kendiliğinden sona erer. Ataklar arasında kalp normal ritminde atabilir. Zamanla atakların daha sık gelmesi veya daha uzun sürmesi görülebilir. Bu nedenle ilk atak “geçti” diye tamamen bitti kabul edilmez. Takip, hastalığın seyrini anlamak için önemlidir.
- Persistan (kalıcılaşmaya başlayan) atriyal fibrilasyon. Yedi günden uzun süren ve kendiliğinden düzelmeyen formdur. Normal ritme dönmek için ilaç ya da elektrik şoku ile ritim düzeltme (kardiyoversiyon) gerekebilir. Bu formda amaç, uygun hastada ritmi normale döndürmek ve tekrarını azaltmaktır.
- Uzun süreli persistan atriyal fibrilasyon. Bir yıldan uzun süredir devam eden ve ritmi düzeltmeye yönelik tedavinin hâlâ planlandığı formdur. Bu grupta ritim kontrolü daha zor olabilir. Yine de doğru hasta seçimi ve doğru yöntemlerle belirgin fayda sağlanabilir.
- Kalıcı (permanent) atriyal fibrilasyon. Hem hasta hem de doktor, ritmi normale döndürmeye yönelik girişimlerden vazgeçmiş ve yönetimi kalp hızının kontrolü ile pıhtı riskinin azaltılmasına odaklamıştır. Bu yaklaşım bir “başarısızlık” değildir. Bazı hastalarda en güvenli ve en dengeli strateji budur. Burada hedef, şikâyetleri azaltmak, kalbi yormamak ve uzun vadeli komplikasyonları önlemektir.
- Yalnız atriyal fibrilasyon. 60 yaşın altındaki, yapısal kalp hastalığı ya da hipertansiyon gibi ek risk faktörü bulunmayan kişilerde görülen formdur. Bu grupta komplikasyon riski genellikle daha düşüktür. Yine de riskin kişiye göre değişebileceği unutulmamalıdır. Bu yüzden düzenli değerlendirme önemini korur.
Atriyal fibrilasyon belirtileri
Atriyal fibrilasyonun belirtileri kişiden kişiye önemli farklılık gösterebilir. Bazı hastalarda belirtiler son derece rahatsız edici olurken, bazılarında hastalık sessiz seyredebilir ve başka bir nedenle yapılan muayenede tesadüfen saptanabilir. Belirti olup olmaması, pıhtı riskinin varlığını tek başına göstermez. Bu nedenle “iyi hissetmek” değerlidir ama takip ve risk değerlendirmesinin yerine geçmez.
Atriyal fibrilasyon belirtileri şunları içerebilir:
- Çarpıntı. Kalbin hızlı, düzensiz ya da güçlü çarptığının farkında olmaktır. Hastalar bunu çoğunlukla “kalbim takla atıyor”, “göğsümde bir kanat çırpınıyor” ya da “kalp boğazıma geldi” şeklinde tanımlar. Göğüste, boyunda ya da boğazda hissedilebilir. Çarpıntı bazen aralıklı gelir, bazen uzun sürer. Süresi ve eşlik eden şikâyetler tedavi planını etkileyebilir.
- Nefes darlığı. Kalp kanı verimli pompalayamadığında, özellikle efor sırasında nefes almak zorlaşabilir. Merdiven çıkmak veya yürümek normalden çok daha yorucu hale gelebilir. Nefes darlığı bazen “formdan düşme” gibi algılanır. Oysa ritim düzensizliği buna katkıda bulunabilir.
- Halsizlik ve yorgunluk. Atriyal fibrilasyon dönemlerinde belirgin bir bitkinlik ve enerji düşüklüğü görülebilir. Bu yorgunluk günlük aktiviteleri kısıtlayacak düzeye ulaşabilir. Bazı hastalar “gün boyu pilim bitti” gibi tarif eder. Özellikle nabzın uzun süre yüksek seyrettiği durumlarda bu şikâyet daha belirgin olur.
- Baş dönmesi ve sersemlik. Kalp düzensiz çarptığında beyne giden kan akışı dalgalanabilir. Bu durum sersemlik, dengesizlik veya göz kararması hissine yol açabilir. Tekrarlayan baş dönmesi atakları mutlaka değerlendirilmelidir.
- Göğüste rahatsızlık. Bazı hastalarda göğüste hafif baskı, sıkışma ya da huzursuzluk hissi gelişebilir. Şiddetli göğüs ağrısı farklı bir kalp problemine işaret edebileceği için gecikmeden değerlendirilmelidir.
- Efor kapasitesinde belirgin düşüş. Daha önce zorlanmadan yapılan aktivitelerin giderek güçleşmesi atriyal fibrilasyonun sinsi bir belirtisi olabilir. Özellikle “aynı yürüyüş beni eskisi gibi yormazdı” gibi bir değişim varsa, ritim düzensizliği bunun nedeni olabilir.
- Hiç belirti vermeyebilir. Özellikle kalıcı formlarda vücut düzensiz ritme bir ölçüde uyum sağlayabilir ve belirtiler azalabilir. Bu durum yanıltıcı olabilir. Çünkü sessiz atriyal fibrilasyon da pıhtı ve felç riskini artırabilir.
Ne zaman doktora görünmeli
Aşağıdaki belirtiler acil değerlendirme gerektirir. Bu belirtiler felç veya başka ciddi kardiyovasküler olayların işareti olabilir.
Göğüs ağrısıyla birlikte nefes darlığı, belirgin baş dönmesi veya bayılma
Ani gelişen yüzde uyuşma ya da güçsüzlük, konuşma bozukluğu, ani görme kaybı
Çok hızlı kalp atışıyla birlikte bayılacak gibi olma, belirgin tansiyon düşüklüğü, soğuk terleme
Bu tür durumlarda en doğru yaklaşım vakit kaybetmeden acil yardım çağırmaktır.
Acil olmamakla birlikte mutlaka değerlendirme gerektiren durumlar şunlardır: İlk kez fark edilen düzensiz ya da hızlı kalp atışı, açıklanamayan ve giderek kötüleşen yorgunluk ile efor kapasitesinde azalma, tekrarlayan baş dönmesi atakları ve daha önce atriyal fibrilasyon tanısı almış kişilerde belirtilerin biçim değiştirmesi veya şiddetlenmesi. Erken değerlendirme, daha fazla tedavi seçeneği anlamına gelebilir.
Atriyal fibrilasyon nedenleri
Atriyal fibrilasyona yol açabilen birden fazla neden bulunmaktadır. Bazı hastalarda birden fazla neden bir arada rol oynayabilir. Bazı hastalarda ise belirgin bir neden saptanmayabilir. Bu durum, hastalığın yönetilemeyeceği anlamına gelmez. Tedavi yine de şikâyetlere, risklere ve altta yatan olası etkenlere göre planlanır.
Atriyal fibrilasyon nedenleri şunları içerebilir:
- Yüksek tansiyon. Atriyal fibrilasyonun en sık nedenlerinden biridir. Uzun yıllar kontrolsüz kalan yüksek tansiyon, kalbin sol üst odacığının (sol atriyum) zamanla büyümesine yol açabilir. Sol atriyum büyüdüğünde elektriksel düzen daha kolay bozulabilir. Bu nedenle tansiyonun iyi kontrolü, sadece damar sağlığı için değil ritim sağlığı için de önemlidir.
- Koroner arter hastalığı ve kalp krizi. Kalbi besleyen damarlardaki aterosklerotik değişiklikler veya geçirilmiş kalp krizi, kalp kasında iz dokusu bırakabilir. Bu iz dokusu elektrik sinyallerinin düzenli yayılmasını zorlaştırabilir ve ritim bozukluğuna zemin hazırlayabilir.
- Kalp kapak hastalıkları. Özellikle mitral kapak hastalıkları sol atriyumun genişlemesine neden olabilir. Sol atriyum genişledikçe atriyal fibrilasyon gelişme eğilimi artar. Bu yüzden kapak hastalıklarının doğru zamanda tedavi edilmesi ritim yönetimini kolaylaştırabilir.
- Kalp yetmezliği. Kalbin pompalama gücü azaldığında kalp boşlukları genişleyebilir ve kalp daha fazla zorlanır. Bu durum atriyal fibrilasyon riskini artırabilir. Atriyal fibrilasyon da kalp yetmezliğini ağırlaştırabilir. Bu nedenle iki durum birlikte olduğunda tedavide hem ritim hem kalp yetmezliği hedeflenir.
- Doğumsal kalp hastalıkları. Doğuştan kalp yapısında farklılığı olan kişilerde atriyal fibrilasyon ilerleyen yaşlarda daha sık görülebilir. Özellikle yıllar içinde kalp boşluklarında genişleme oluştuysa risk artabilir.
- Tiroid bezi sorunları. Tiroid bezinin aşırı çalışması (hipertiroidi) kalbi hızlandırır ve ritmi daha kolay tetiklenir hale getirebilir. Bu nedenle yeni tanı almış birçok atriyal fibrilasyon hastasında tiroid testleri değerlendirilir. Tiroid sorunu düzeltilirse ritim kontrolü belirgin şekilde kolaylaşabilir.
- Uyku apnesi. Uyku sırasında tekrarlayan nefes durmaları gece boyunca oksijen düzeyini dalgalandırır ve kalp üzerinde stres oluşturur. Uyku apnesi olan kişilerde atriyal fibrilasyon daha sık görülebilir ve tedavisi daha zor olabilir. Uyku apnesi tedavi edildiğinde atakların azalması ve ritim kontrolünün kolaylaşması mümkündür.
- Aşırı alkol tüketimi. Tek seferde çok miktarda alkol alınması veya uzun süreli düzenli alkol tüketimi atriyal fibrilasyonu tetikleyebilir. “Tatil kalbi sendromu” olarak bilinen durum, özellikle kısa sürede fazla alkol alımı sonrası ritim atağı yaşanmasıdır. Alkol miktarı azaldığında birçok kişide atak sıklığı da azalabilir.
- Akciğer hastalıkları. KOAH, pulmoner emboli (akciğere pıhtı atması) ve diğer akciğer sorunları kalbin yükünü artırır. Özellikle oksijenlenmenin bozulduğu durumlar ritim üzerinde etkili olabilir.
- Enfeksiyonlar ve iltihabi durumlar. Ciddi enfeksiyonlar, kalp zarı veya kalp kası iltihapları (perikardit, miyokardit) atriyal fibrilasyonu tetikleyebilir. Ateş, sıvı kaybı ve vücudun stres yanıtı bu riski artırabilir.
- Stres ve aşırı yorgunluk. Fiziksel veya duygusal yoğun stres, bazı kişilerde ritim sistemini hassaslaştırabilir. Uyku azlığı ve yoğun tempo da bu hassasiyeti artırabilir. Bu nedenle stres yönetimi “iyi hissetmek” kadar ritim kontrolü açısından da değerlidir.
- Aşırı kafein ve uyarıcı maddeler. Çok yüksek dozda kafein, bazı soğuk algınlığı ilaçlarındaki uyarıcı maddeler ve bazı spor takviyeleri ritmi tetikleyebilir. Burada önemli nokta, her kişide aynı etkinin görülmemesidir. Bazı kişiler daha duyarlıdır. Bu nedenle kişisel tetikleyicileri tanımak önem taşır.
Atriyal fibrilasyon risk faktörleri
Atriyal fibrilasyon bazı kişilerde daha sık görülme eğilimindedir. Risk faktörleri bilinirse erken tarama, erken tanı ve daha etkili koruma planı yapmak kolaylaşır.
Atriyal fibrilasyon riskini artıran faktörler şunları içerebilir:
- İleri yaş. Atriyal fibrilasyon riski yaşla birlikte artar. 65 yaş üstünde daha sık görülür. İleri yaşlarda daha da yaygınlaşabilir. Bunun arka planında kalp dokusunun yıllar içinde geçirdiği değişiklikler, kalp boşluklarında genişleme ve eşlik eden hastalıkların artması yer alır.
- Kardiyovasküler hastalık öyküsü. Daha önce kalp krizi, kalp yetmezliği veya kapak hastalığı yaşamış kişilerde atriyal fibrilasyon daha sık görülebilir. Çünkü kalp dokusu ve elektrik iletim sistemi bu hastalıklardan etkilenebilir.
- Yüksek tansiyon. Uzun süreli ve kontrol altına alınamamış yüksek tansiyon atriyal fibrilasyon riskini artırır. Tansiyon kontrol altına alındığında hem atakların azalması hem de tedavinin daha başarılı olması mümkündür.
- Diyabet. Diyabetli bireylerde risk artabilir. Yüksek kan şekeri zaman içinde damar yapısını, kalp dokusunu ve sinir sistemini etkiler. Bu etkiler ritmin daha kolay bozulmasına zemin hazırlayabilir. Diyabetin iyi kontrolü bu nedenle ritim yönetiminin de bir parçasıdır.
- Obezite. Vücut ağırlığı arttıkça atriyal fibrilasyon riski artabilir. Fazla kilo kalbin daha fazla kan pompalamasını gerektirir. Kalp bu yükü taşırken zamanla kalp boşluklarında genişleme ve kalp çevresinde yağ dokusunda artış görülebilir. Bu değişiklikler elektrik sistemini olumsuz etkileyebilir. Kilo vermenin atriyal fibrilasyon üzerinde olumlu etkisi olduğu gösterilmiştir. Birçok hastada kilo kontrolü sağlandığında ataklar azalır ve tedaviye yanıt güçlenir.
- Aile öyküsü ve genetik yatkınlık. Birinci derece akrabalarda atriyal fibrilasyon öyküsü kişisel riski artırabilir. Özellikle genç yaşta başlayan atriyal fibrilasyonda genetik etkenlerin rolü daha belirgin olabilir. Bu nedenle aile öyküsü varsa doktorla paylaşmak önemlidir.
- Erkek cinsiyet. Atriyal fibrilasyon erkeklerde daha sık görülür. Kadınlarda ise atriyal fibrilasyona bağlı felç riski bazı gruplarda daha yüksek olabilir. Bu nedenle risk değerlendirmesi kişiye özgü yapılır.
- Kronik böbrek hastalığı. Böbrek fonksiyonlarının bozulması vücuttaki sıvı ve elektrolit dengesini etkileyebilir. Bu dengenin bozulması kalp ritmini hassaslaştırabilir. Ayrıca böbrek hastalığı çoğu zaman tansiyon ve damar sağlığıyla da ilişkilidir.
- Yoğun dayanıklılık sporu. Uzun yıllar maraton koşmak ya da yoğun bisiklet sporu gibi dayanıklılık sporları yapan bazı kişilerde atriyal fibrilasyon daha sık görülebilir. Mekanizma tamamen net olmasa da kalp boşluklarının uzun vadeli olarak genişlemesi ve otonom sinir sistemindeki değişiklikler rol oynayabilir. Bu, sporu bırakmayı gerektirmez. Ancak ritim sorunu olan kişilerin egzersiz yoğunluğunu doktoruyla birlikte planlaması doğru olur.
Atriyal fibrilasyon komplikasyonları
Atriyal fibrilasyon çoğu kişide yönetilebilir bir hastalıktır. Yine de yeterince kontrol altında olmadığında bazı önemli komplikasyonlara zemin hazırlayabilir.
Atriyal fibrilasyon şunlara yol açabilir:
- Felç (inme). Atriyal fibrilasyonun en önemli komplikasyonudur. Kulakçıklar düzenli kasılamadığında kanı verimli biçimde boşaltamaz. Özellikle sol kulakçığın küçük bir bölümünde (sol atriyal apendiks) kanın göllenmesi kolaylaşır ve pıhtı oluşabilir. Pıhtı kopup beyin damarlarını tıkarsa felç gelişebilir. Atriyal fibrilasyonu olan kişilerde felç riski artar. Ayrıca atriyal fibrilasyona bağlı felçler daha ağır seyretme eğiliminde olabilir. Bu nedenle pıhtı riskini azaltan tedaviler birçok hastada tedavinin temelini oluşturur.
- Kalp yetmezliği. Atriyal fibrilasyon ve kalp yetmezliği sıkça birlikte görülür. Kalp uzun süre çok hızlı ve düzensiz çalışırsa zamanla yorulabilir ve pompalama gücü azalabilir. Bu duruma “taşikardi kaynaklı kardiyomiyopati” denir. Yani kalbin uzun süre hızlı çalışması kalp kasını zayıflatabilir. İyi haber şudur: Atriyal fibrilasyon kontrol altına alındığında bu tablonun kısmen veya tamamen düzelmesi mümkündür.
- Diğer organ ve dokulara pıhtı gitmesi. Sol kulakçıkta oluşan pıhtı yalnızca beyne gitmez. Böbrek, bağırsak, bacak damarları ya da göz damarları da etkilenebilir. Böyle bir durumda ilgili organda kan akımı aniden azalır ve ciddi hasar gelişebilir. Örneğin bacak damarı tıkanırsa ani bacak ağrısı ve soğukluk görülebilir. Bağırsak damarı tıkanırsa şiddetli karın ağrısı ortaya çıkabilir. Bu tür ani başlayan belirtiler acil değerlendirme gerektirir.
- Bilişsel bozukluk ve demans. Atriyal fibrilasyonun uzun vadede beyin sağlığını olumsuz etkileyebileceğini düşündüren kanıtlar giderek artmaktadır. Küçük ve sessiz beyin pıhtıları veya beyin kan akımındaki dalgalanmalar zamanla bellek ve bilişsel işlevlerde bozulmaya katkıda bulunabilir. Bu nedenle atriyal fibrilasyon yönetimi, yalnızca çarpıntıyı değil genel damar ve beyin sağlığını da korumayı hedefler.
- Yaşam kalitesinde belirgin düşüş. Tekrarlayan çarpıntı atakları, yorgunluk ve nefes darlığı günlük yaşamı belirgin kısıtlayabilir. Atakların ne zaman geleceğini bilememek kaygıyı artırabilir. Bu kaygı zamanla sosyal hayattan uzaklaşmaya yol açabilir. Tedavinin hedeflerinden biri de bu döngüyü kırmak ve kişinin hayatını yeniden rahatça planlayabilmesini sağlamaktır.
- Hastaneye yatış. Hızın kontrol edilemediği ataklar, şikâyetlerin belirgin artması veya komplikasyon gelişmesi nedeniyle tekrarlayan hastane başvuruları görülebilir. Düzenli takip ve kişiye uygun tedavi planı bu ihtiyacı azaltabilir.
Atriyal fibrilasyon tanısı
Atriyal fibrilasyon tanısı çoğunlukla EKG ile kesin olarak konur. Ancak ataklar gelip geçebildiği için bazı hastalarda tanıyı yakalamak için daha uzun süreli kayıt gerekebilir.
Atriyal fibrilasyon tanısında kullanılan yöntemler şunlardır:
- EKG (Elektrokardiyogram). Kalbin elektrik aktivitesini kaydeder. Atak sırasında çekilen EKG’de atriyal fibrilasyona özgü bulgular görülür. P dalgasının kaybolması ve ritmin düzensiz olması tipiktir. Muayeneye gelindiğinde ritim normale döndüyse EKG normal çıkabilir. Bu durumda daha uzun kayıt yöntemleri gerekir.
- Holter monitör. Giyilebilir küçük bir cihazdır. Genellikle 24–48 saat boyunca kalp ritmini sürekli kaydeder. Günlük yaşama devam ederken takılı kalır. Atak bu süre içinde ortaya çıkarsa kayıt altına alınır.
- Uzun süreli olay kaydedici. Haftalarca hatta aylarca takılabilir. Bazı cihazlar belirti hissedildiğinde kayıt alır. Bazıları da otomatik olarak anormallik yakaladığında kayıt başlatır. Seyrek gelen atakları yakalamada çok faydalıdır.
- İmplante edilebilir loop kaydedici. Deri altına yerleştirilen ve yıllarca ritim izleyebilen küçük bir cihazdır. Belirtilerin çok seyrek olduğu durumlarda veya açıklanamayan felç sonrası sessiz atriyal fibrilasyonu araştırmada kullanılabilir.
- Ekokardiyografi (kalp ultrasonografisi). Kalbin yapısını ve çalışmasını gösterir. Kapak hastalığı, kalp boşluklarının büyümesi, kalp kası işlev bozukluğu gibi atriyal fibrilasyona zemin hazırlayan durumları değerlendirmede yardımcıdır. Transözofageal ekokardiyografi (yemek borusundan yapılan ultrason) sol kulakçıkta pıhtı olup olmadığını daha ayrıntılı gösterir. Kardiyoversiyon öncesinde bu nedenle sık kullanılır.
- Kan testleri. Tiroid fonksiyonları, böbrek ve karaciğer fonksiyonları, tam kan sayımı ve elektrolitler değerlendirilir. Altta yatan düzeltilebilir bir neden bulunursa tedavi planı daha hedefli yapılabilir.
- Uyku testi (polisomnografi). Uyku apnesi araştırılması birçok hastada önerilir. Uyku apnesi tedavi edildiğinde atriyal fibrilasyonun kontrolü kolaylaşabilir.
Atriyal fibrilasyon tedavisi
Atriyal fibrilasyon tedavisinin üç temel hedefi vardır. Birincisi felç riskini azaltmaktır. İkincisi kalp hızını kontrol altına almaktır. Üçüncüsü ise uygun hastada normal ritmi yeniden sağlamak ve korumaktır. Bu hedeflerin öncelik sırası kişiye göre değişebilir.
Atriyal fibrilasyon tedavisinde kullanılan yöntemler şunlardır:
- Kan sulandırıcı (antikoagülan) ilaçlar. Atriyal fibrilasyonun en ciddi komplikasyonu felç olduğu için pıhtı oluşumunu önleyen ilaçlar tedavinin merkezinde yer alır. Warfarin veya daha yeni nesil ağızdan alınan kan sulandırıcılar (apiksaban, rivaroksaban, dabigatran gibi) bu amaçla kullanılabilir. Hangi hastanın bu ilaçlardan fayda göreceği felç risk değerlendirmesi ile belirlenir. Bu ilaçlar ritmi düzeltmez. Asıl etkileri pıhtı ve felç riskini azaltmaktır. Bu yüzden düzenli kullanım çok önemlidir.
- Hız kontrolü. Kalp atış hızının hedef değerlere indirilmesi belirtileri azaltır ve kalbin aşırı zorlanmasını önler. Beta blokerler, kalsiyum kanal blokerleri veya dijoksin bu amaçla kullanılabilir. Hız kontrolünde amaç ritmi mutlaka normale döndürmek değildir. Amaç, nabzı güvenli bir aralıkta tutarak kişinin daha iyi hissetmesini ve kalbin uzun vadede yorulmamasını sağlamaktır.
- Ritim kontrolü. Normal sinüs ritminin yeniden sağlanması ve korunması hedeflenir. Amiodaron, flekainid, propafenon gibi ritim düzenleyici ilaçlar kullanılabilir. Bu ilaçların yararı ve olası yan etkileri kişiye göre değişir. Bu nedenle seçim, hastanın kalp yapısına, eşlik eden hastalıklarına ve şikâyet düzeyine göre yapılır.
- Kardiyoversiyon (elektrikle ritim düzeltme). Kısa süreli anestezi altında göğse kontrollü bir elektrik şoku uygulanır ve kalbin normal ritme dönmesi hedeflenir. İlaçla kardiyoversiyon da bazı durumlarda mümkündür. Kardiyoversiyon sonrası ritmin korunması için ek tedavi gerekebilir. Çünkü atriyal fibrilasyon zaman içinde tekrar edebilir.
- Kateter ablasyonu. Kasıktan kalbe ince teller ilerletilerek atriyal fibrilasyonu başlatan veya sürdüren elektrik odakları hedeflenir. Bu odaklar ısı (radyofrekans) veya soğuk (kriyoablasyon) enerji ile devre dışı bırakılır. Paroksismal formda başarı genellikle daha yüksektir. Persistan formlarda daha karmaşık bir işlem gerekebilir. İşlem sonrası ilaç ihtiyacı azalabilir veya tamamen ortadan kalkabilir. Bazı hastalarda tekrar işlem gerekebilir.
- Cerrahi ablasyon (Maze prosedürü). Genellikle başka bir kalp ameliyatı sırasında (örneğin kapak onarımı veya bypass) eş zamanlı uygulanır. Cerrah, atriyal fibrilasyona neden olan elektrik yollarını kesmek amacıyla kalp dokusunda belirli bir örüntü oluşturur.
- Sol atriyal apendiks kapama prosedürü. Atriyal fibrilasyonda pıhtıların büyük kısmı sol atriyal apendiks denilen bölgede oluşur. Kan sulandırıcı kullanamayan veya kullanması sakıncalı olan hastalarda bu bölge girişimsel yöntemle kapatılabilir. Watchman cihazı bu amaçla kullanılan seçeneklerden biridir.
- Altta yatan nedenlerin tedavisi. Tiroid hastalığı, uyku apnesi, yüksek tansiyon veya kapak hastalığı gibi zemin hazırlayan durumlar tedavi edilirse ritim kontrolü kolaylaşabilir ve atak sıklığı azalabilir. Bu nedenle atriyal fibrilasyon tedavisi çoğu zaman “sadece ritim” tedavisi değildir. Eşlik eden sorunların yönetimi de tedavinin parçasıdır.
Atriyal fibrilasyon ile yaşam
Atriyal fibrilasyon tanısı almak, özellikle ilk dönemde kaygı yaratabilir. Belirsizlik ve kontrol kaybı hissi bu kaygıyı artırabilir. Zamanla hastalığın mantığı ve tedavi planı netleştikçe, birçok kişi süreci daha rahat yönetmeye başlar.
- Tetikleyicileri tanımak. Her kişinin tetikleyicileri farklı olabilir. Alkol, kafein, uykusuzluk, yoğun stres, aşırı efor veya büyük öğün bazı kişilerde atağı başlatabilir. Atak günlüğü tutmak çok faydalıdır. Atak sonrası o gün ne yediğinizi, ne içtiğinizi, ne kadar uyuduğunuzu ve stres düzeyinizi not etmek zamanla kişisel örüntüyü gösterir.
- Alkol ve kafein. Alkol, atriyal fibrilasyon için iyi bilinen tetikleyicilerden biridir. Düzenli tüketim arttıkça risk artabilir. Kafein konusunda kişisel farklılıklar belirgindir. Bazı kişiler küçük miktarlarda bile etkilenebilirken bazıları daha iyi tolere edebilir. Burada pratik yaklaşım şudur: Sizde atakla ilişkili olduğunu fark ettiğiniz miktarı azaltmak veya kesmek çoğu zaman en doğru adımdır.
- Uyku apnesi tedavisi. Uyku apnesi tedavi edilmemişse atriyal fibrilasyonu kontrol altına almak zorlaşabilir. CPAP gibi yöntemlerle uyku apnesinin yönetilmesi hem ritim kontrolüne hem de genel kalp sağlığına katkı sağlayabilir.
- Kilo yönetimi. Fazla kilonun atriyal fibrilasyon üzerindeki etkisi iyi gösterilmiştir. Sağlıklı kiloya yaklaşmak atak sıklığını azaltabilir ve ablasyon gibi girişimlerin başarı olasılığını artırabilir. Kilo yönetimi çoğu zaman “ritim tedavisi” kadar değerlidir.
- Egzersiz. Atriyal fibrilasyon egzersiz yapmaya engel değildir. Düzenli orta yoğunlukta egzersiz genel kalp sağlığına katkı sağlar. Ancak çok yoğun egzersiz bazı hastalarda atağı tetikleyebilir. Hangi yoğunluğun sizin için güvenli olduğunu doktorunuzla belirlemek en doğrusudur. Kardiyak rehabilitasyon programları bu konuda yol gösterici olabilir.
- İlaç uyumu ve kan sulandırıcı tedavisi. Antikoagülan ilaçları düzenli almak felç riskini azaltmada kritik önem taşır. Belirti olmasa bile pıhtı riski devam edebilir. Bu yüzden ilaçların düzenli kullanımı önemlidir. Bir dozu atladıysanız ne yapmanız gerektiğini önceden doktorunuzla netleştirmek faydalıdır. Yeni bir ilaç veya takviye başlamadan önce doktorunuza danışmanız da önem taşır. Çünkü bazı ürünler kan sulandırıcıların etkisini değiştirebilir.
- Felç belirtilerini tanımak. Yüzde ani uyuşma veya sarkma, kolda ya da bacakta güçsüzlük, konuşmada bozulma, ani görme kaybı veya çok şiddetli ve alışılmadık baş ağrısı felç belirtisi olabilir. Böyle bir durumda hızlı değerlendirme hayatidir. En doğru yaklaşım zaman kaybetmeden acil yardım istemektir. Erken müdahale, kalıcı hasar riskini azaltabilir.
- Duygusal süreç. Atriyal fibrilasyon kaygıyı artırabilir. Atak anında panik hissi ortaya çıkabilir. Panik kalp hızını artırabileceği için sakinleşmeye çalışmak önemlidir. Nefes egzersizleri ve stres yönetimi teknikleri fayda sağlayabilir. Kaygı belirginse profesyonel destek almak yaşam kalitesini artırabilir ve hastalığı yönetmeyi kolaylaştırabilir.
- Düzenli takip. Atriyal fibrilasyon dinamik bir hastalıktır. Tedavi ihtiyaçları zamanla değişebilir. Düzenli kardiyoloji kontrollerinde ritim, ilaç etkinliği ve olası yan etkiler, felç riski ve genel kalp sağlığı değerlendirilir. Belirtilerinizde belirgin değişiklik fark ederseniz kontrol randevusunu öne almak doğru olur.