Ekokardiyografi (EKO)

Ekokardiyografi nedir?

Ekokardiyografi, kalbin yapısını ve çalışma şeklini ultrason dalgaları kullanarak görüntüleyen, ağrısız ve güvenli bir inceleme yöntemidir. EKO veya kalp ultrasonu olarak da bilinir. Kalp kapaklarının durumu, kalp kasının gücü, kalp boşluklarının büyüklüğü ve kan akışının yönü bu yöntemle ayrıntılı şekilde değerlendirilebilir.

Ekokardiyografi kalp hastalıklarının tanısında en sık kullanılan yöntemlerden biridir. Radyasyon içermez, gebelikte de güvenle uygulanabilir ve gerektiğinde tekrar tekrar yapılabilir.

Ekokardiyografi ile EKG arasındaki fark nedir?

Bu iki yöntem sıkça birbirine karıştırılır ancak tamamen farklı şeyleri ölçer.

EKG yani elektrokardiyografi, kalbin elektriksel aktivitesini kaydeder. Ritim bozukluklarını ve kalp krizinin elektriksel izlerini görmek için kullanılır. Kısa süren ve çok basit bir işlemdir.

Ekokardiyografi ise kalbin görüntüsünü verir. Kapakların açılıp kapandığını, kalp kasının ne kadar güçlü çalıştığını ve kalp boşluklarının büyüklüğünü gösterir. EKG’nin göremediği yapısal sorunları ortaya koyar.

Kısaca EKG kalbin elektriğine, ekokardiyografi kalbin yapısına ve işlevine bakar. İkisi birbirini tamamlar ve çoğu zaman birlikte istenir.

Ekokardiyografi neyi gösterir?

Ekokardiyografi kalbin hem yapısını hem de işlevini aynı anda değerlendirme imkanı sağlar.

Kalp kapaklarının açılıp kapanma durumu, darlık veya kaçak olup olmadığı ayrıntılı şekilde görülebilir. Kalp kasının kasılma gücü ve kalp boşluklarının büyüklüğü ölçülür.

Doppler teknolojisi sayesinde kanın kalp içindeki akış yönü ve hızı da ölçülebilir. Bu özellik kapak hastalıklarının ve kalp içi basınç değişikliklerinin değerlendirilmesinde büyük önem taşır.

Yalnızca yapısal değil, kalbin işlevsel durumu hakkında da çok değerli bilgiler sunar.

Ekokardiyografi ne zaman istenir?

Ekokardiyografi birçok farklı durumda istenebilir. En sık nedenler şunlardır:

Nefes darlığı, göğüs ağrısı veya çarpıntı şikayetleri olduğunda kalbin yapısını ve işlevini değerlendirmek için istenir. Muayenede kalpte üfürüm duyulması da ekokardiyografi yapılmasını gerektirir.

Kalp kapak hastalıkları, kalp yetmezliği, doğumsal kalp hastalıkları ve kalp kası hastalıklarının tanısında önemli rol oynar. Kalp krizi sonrası kalbin ne kadar etkilendiğini görmek ve uygulanan tedavinin etkinliğini takip etmek için de sıkça kullanılır.

Çocuklarda doğumsal kalp hastalıklarının tanısında da ekokardiyografi temel inceleme yöntemidir. Hem güvenli hem de ağrısız olması nedeniyle her yaşta rahatlıkla uygulanabilir.

Ekokardiyografi tipleri nelerdir?

Ekokardiyografinin farklı amaçlara yönelik çeşitli türleri vardır. Her biri farklı bir soruya yanıt vermek için kullanılır.

Transtorasik ekokardiyografi

En sık uygulanan yöntemdir. Göğüs üzerinden yapılan standart kalp ultrasonudur. Hasta sol yana yatırılır, göğse jel sürülür ve prob adı verilen küçük bir cihaz farklı noktalara yerleştirilerek kalbin görüntüleri alınır.

Ağrısız ve konforludur. Herhangi bir hazırlık gerektirmez. Genellikle 15-30 dakika içinde tamamlanır. Kalp kapak hastalıkları, kalp kası değerlendirmesi ve kalp yetmezliği takibinde ilk tercih edilen yöntemdir.

Transözofageal ekokardiyografi

Yemek borusundan yapılan ekokardiyografidir. Kalp yemek borusuna çok yakın olduğu için bu yöntemle çok daha net ve ayrıntılı görüntüler elde edilir.

Özellikle MitraClip ve TAVI gibi girişimsel işlemlerin planlanmasında ve uygulanması sırasında kritik bir rol oynar. Standart ekokardiyografinin yeterli görüntü vermediği durumlarda da tercih edilir. Kalp içinde pıhtı veya enfeksiyon şüphesi olan hastalarda da sıklıkla kullanılır.

İşlem sedasyon altında yapılır ve hasta rahat bir şekilde geçirir. Öncesinde birkaç saat aç kalınması gerekir. İşlem sonrası boğazda kısa süreli hafif bir rahatsızlık hissedilebilir ancak bu çabuk geçer.

Stres ekokardiyografisi

Kalbin efor altındaki performansını değerlendirmek için kullanılır. Dinlenme halinde normal görünen kalp, efor sırasında sorun çıkarabilir. Stres ekokardiyografisi bu gizli sorunları ortaya koymak için yapılır.

İki farklı şekilde uygulanabilir. Egzersiz stres ekokardiyografisinde hasta koşu bandında veya bisiklet ergometresinde egzersiz yaparken görüntüler alınır. İlaçlı stres ekokardiyografisinde ise egzersiz yapamayan hastalarda damardan verilen bir ilaçla kalp hızlandırılarak benzer bir etki sağlanır.

Koroner arter hastalığının tanısında ve kalbin efor kapasitesinin değerlendirilmesinde sıklıkla kullanılır. Uygulanan protokole bağlı olarak yaklaşık 30-60 dakika sürer.

Üç boyutlu ekokardiyografi

Kalbin üç boyutlu görüntüsünü oluşturur. Standart ekokardiyografinin gösteremediği ayrıntıları ortaya koyar. Özellikle kapak hastalıklarının cerrahi veya girişimsel tedavi öncesi planlanmasında çok değerli bilgiler sağlar.

Kapak anatomisinin daha net anlaşılması gerektiğinde ve karmaşık doğumsal kalp hastalıklarının değerlendirilmesinde kullanılır.

Kontrast ekokardiyografi

Damardan verilen özel bir madde yardımıyla kalbin görüntü kalitesini artıran bir yöntemdir. Standart ekokardiyografide yeterli görüntü alınamayan hastalarda tercih edilir. Kalp kasının belirli bölgelerinin daha net değerlendirilmesi gerektiğinde de kullanılabilir.

Ekokardiyografi nasıl uygulanır?

Standart transtorasik ekokardiyografide hasta sol yana yatırılır. Göğüs bölgesine jel sürüldükten sonra prob farklı noktalara yerleştirilerek kalbin görüntüleri alınır.

İşlem sırasında doktor probu hafifçe bastırabilir ve farklı yönlere hareket ettirebilir. Bazen nefes tutulması veya pozisyon değiştirilmesi istenebilir. Bunlar görüntü kalitesini artırmak için yapılır.

İşlem genellikle 15-30 dakika içinde tamamlanır. Hemen ardından günlük hayata dönülebilir.

Ekokardiyografi sırasında ne hissedilir?

Ekokardiyografi tamamen ağrısız bir işlemdir. Göğüse sürülen jel hafif serin bir his verebilir. Probun temas ettiği yerde kısa süreli hafif bir baskı hissedilebilir ancak bu rahatsız edici değildir.

İğne, kesi veya herhangi bir girişim yapılmaz. Birçok kişi için sıradan bir muayene kadar kolay bir işlemdir.

Ekokardiyografi öncesi hazırlık gerekir mi?

Standart ekokardiyografi için herhangi bir hazırlık gerekmez. İşlem öncesinde normal şekilde yemek yenebilir ve ilaçlar kullanılmaya devam edilebilir.

Transözofageal ekokardiyografi planlanıyorsa işlemden önce birkaç saat aç kalınması gerekir. Doktor bu konuda önceden bilgilendirme yapar.

Stres ekokardiyografisi öncesinde ise bazı ilaçların geçici olarak kesilmesi gerekebilir. Bu konuda da doktor yönlendirme yapar.

Ekokardiyografi güvenli midir?

Ekokardiyografi güvenli bir yöntemdir. Radyasyon içermez ve ultrason dalgaları kullanıldığı için bugüne kadar bilinen zararlı bir etkisi gösterilmemiştir.

Gebelikte de güvenle uygulanabilir. Çocuklarda ve yenidoğanlarda da rahatlıkla kullanılır. Bu yönüyle en sık tercih edilen kalp görüntüleme yöntemlerinden biridir.

Ekokardiyografi sonuçları nasıl değerlendirilir?

Ekokardiyografi raporu kardiyolog tarafından değerlendirilir. Raporda kalp kasının kasılma gücü, kapakların açılıp kapanma durumu, kalp boşluklarının büyüklüğü ve kan akışının hızı gibi ölçümler yer alır.

Normal sonuç ne anlama gelir?

Normal ekokardiyografi sonucu kalbin yapısının ve işlevinin o an için sağlıklı olduğunu gösterir. Kapaklar düzgün açılıp kapanıyor, kalp kasılma gücü yeterli ve kalp boşlukları normal boyutlarda demektir. Ancak normal sonuç her kalp hastalığını dışlamaz. Koroner damar hastalığı gibi bazı durumlar ekokardiyografi ile değil farklı incelemelerle saptanır.

Anormal sonuç ne anlama gelir?

Anormal bir bulgu her zaman acil müdahale gerektirmez. Hafif bir kapak kaçağı veya kalp boşluğunda küçük bir genişleme yıllarca takiple izlenebilir. Önemli olan bulgununun türü, derecesi ve hastanın genel tablosudur. Bu nedenle rapordaki her anormal değer kardiyologla birlikte değerlendirilmelidir. Tek başına rapora bakarak yorum yapmak yanıltıcı olabilir.

Standart ekokardiyografide sonuçlar çoğu zaman işlem sırasında değerlendirilir ve doktor hastaya aynı gün bilgi verebilir. Bazı durumlarda görüntülerin daha detaylı incelenmesi gerekebilir ve rapor birkaç gün içinde hazırlanır.