BT Koroner Anjiyografi Nedir?
BT koroner anjiyografi, kalbi besleyen koroner damarları kateterle kalbe girmeden görüntüleyen bir tomografi yöntemidir. Halk arasında en sık sanal anjiyo olarak bilinir. Koroner BT anjiyografi, BTKA veya koroner CTA ifadeleri de aynı inceleme için kullanılabilir.
Sanal anjiyoda koldaki bir toplardamardan kontrast madde verilir. Kontrast madde kalp damarlarını görünür hale getirirken tomografi cihazı çok kısa sürede çok sayıda görüntü alır. Daha sonra bu görüntüler bilgisayar ortamında birleştirilerek koroner damarların ayrıntılı görüntüsü oluşturulur.
Bu sayede damarlarda ateroskleroz yani damar sertliği bulunup bulunmadığı, plakların hangi bölgelerde yer aldığı ve damarda önemli bir daralma olup olmadığı değerlendirilebilir.
BT koroner anjiyografinin klasik koroner anjiyografiden temel farkı ise koroner damarların içine kateter ilerletilmemesidir. Bu nedenle girişimsel olmayan bir yöntemdir. Ancak klasik anjiyodan farklı olarak aynı seansta balon veya stent tedavisi yapılamaz.
Sanal Anjiyo Ne Gösterir?
Sanal anjiyo yalnızca damarların açık mı kapalı mı olduğunu gösteren bir test değildir. Koroner damar duvarındaki plaklar hakkında da oldukça ayrıntılı bilgi verebilir.
Damarın hangi bölümünde plak bulunduğu, plağın damarı ne kadar daralttığı ve kireçlenmiş olup olmadığı değerlendirilebilir. Böylece koroner arter hastalığı henüz ciddi bir tıkanıklık oluşturmadan önce de fark edilebilir.
BT koroner anjiyografinin önemli avantajlarından biri, klasik anjiyografiden farklı olarak damar duvarındaki kireçlenmemiş plakları da gösterebilmesidir.
Ancak plakları basitçe “yumuşak olan tehlikeli, kireçli olan güvenli” şeklinde ayırmak doğru değildir. Plakların yapısı, miktarı, bulunduğu damar ve kişideki diğer kalp-damar riskleri birlikte değerlendirilir.
Sanal anjiyo ayrıca koroner damarların doğuştan farklı bir seyir gösterip göstermediğini ve uygun hastalarda bypass damarlarının açıklığını değerlendirmek için de kullanılabilir.
Kalsiyum Skoru ile Sanal Anjiyo Aynı Şey midir?
Hayır. Sık karıştırılsalar da koroner kalsiyum skoru ile BT koroner anjiyografi farklı testlerdir.
Kalsiyum skorunda kontrast madde kullanılmaz. Koroner damarların duvarında bulunan kireçlenmiş plak miktarı ölçülür ve kişinin damar sertliği yükü hakkında fikir edinilir. Ancak damar içerisinde ne kadar daralma olduğunu veya kireçlenmemiş plakları doğrudan göstermez.
Sanal anjiyoda ise kontrast madde kullanılır ve koroner damarların içi doğrudan görüntülenir. Böylece hem kireçlenmiş hem de kireçlenmemiş plakların damarı ne ölçüde etkilediği değerlendirilebilir.
Kalsiyum skoru her zaman sanal anjiyodan önce yapılması gereken bir test değildir. İki incelemenin kullanım amacı farklıdır ve hangisinin gerekli olduğuna kişinin yaşı, şikâyetleri ve kalp-damar riski dikkate alınarak karar verilir.
Sanal Anjiyo Kimlere Yapılır?
BT koroner anjiyografi özellikle koroner damar hastalığından şüphelenilen ancak doğrudan klasik anjiyografi gerektirecek kadar yüksek riskli görünmeyen hastalarda oldukça yararlı olabilir.
Örneğin daha önce olmayan göğüs ağrısı başlayan bir kişide, şikâyetin kalp damarlarından kaynaklanıp kaynaklanmadığı konusunda netlik yoksa sanal anjiyo tercih edilebilir. Damarların normal görülmesi önemli koroner arter hastalığı olasılığını büyük ölçüde azaltabilir ve gereksiz girişimsel anjiyografilerin önüne geçebilir.
Efor testi veya diğer kalp testlerinde şüpheli ya da net olmayan sonuçlar elde edildiğinde de koroner BT anjiyografi kullanılabilir. Bunun yanında doğuştan koroner damar anomalilerinin araştırılması ve bazı bypass hastalarının değerlendirilmesi de yöntemin kullanım alanları arasındadır.
Ancak sanal anjiyo, hiçbir şikâyeti olmayan herkese birkaç yılda bir yapılması gereken rutin bir tarama testi değildir.
BT Koroner Anjiyografi Kimlere Uygun Olmayabilir?
Her hasta sanal anjiyo için aynı derecede uygun değildir.
Kontrast madde kullanılacağı için ileri derecede böbrek fonksiyon bozukluğu bulunan kişilerde dikkatli değerlendirme gerekir. Daha önce iyotlu kontrast maddeyle ciddi alerjik reaksiyon geçirmiş kişilerde de işlem öncesinde bu durum mutlaka bildirilmelidir.
Kalp hızının çok yüksek veya ritmin düzensiz olması görüntü kalitesini azaltabilir. Bununla birlikte modern cihazlarla ritim bozukluğu bulunan birçok hastada da başarılı görüntüleme yapılabilmektedir.
Bir diğer önemli durum ciddi koroner kireçlenmedir. Damarda çok yoğun kalsiyum bulunması, tomografide darlığın olduğundan daha ciddi görünmesine neden olabilir. Böyle durumlarda BT sonucunun yorumlanması zorlaşabilir ve farklı bir test gerekebilir.
Gebelikte ise radyasyon içeren incelemeler, zorunlu olmadıkça tercih edilmez.
Sanal Anjiyo Öncesinde Nasıl Hazırlık Yapılır?
İyi bir sanal anjiyo görüntüsü için kalbin mümkün olduğunca düzenli ve uygun hızda çalışması önemlidir. Bu nedenle işlemden önce nabız kontrol edilir. Kalp hızı yüksekse bazı hastalara geçici olarak kalp hızını yavaşlatan ilaçlar verilebilir. Ayrıca görüntüleme öncesinde koroner damarları genişleterek damarların daha net görülmesini sağlayan ilaçlardan da yararlanılabilir.
Kontrast kullanılacağı için özellikle böbrek hastalığı bulunan kişilerde böbrek fonksiyonları kontrol edilebilir. Daha önce kontrast alerjisi yaşayanların bunu işlem öncesinde mutlaka bildirmesi gerekir. Açlık süresi ve düzenli kullanılan ilaçların nasıl alınacağı konusunda ise çekimin yapılacağı merkezin verdiği hazırlık talimatlarına uyulmalıdır.
BT Koroner Anjiyografi Nasıl Yapılır?
İşlem oldukça basittir. Öncelikle kola damar yolu açılır ve göğüs bölgesine kalp ritmini takip eden elektrotlar yerleştirilir.
Hasta tomografi cihazının masasına uzanır. Uygun zamanda koldaki damar yolundan kontrast madde verilir. Kontrast koroner damarlara ulaştığı sırada cihaz görüntüleri kaydeder.
Çekim sırasında birkaç saniye nefesinizi tutmanız istenebilir. Bunun amacı göğüs hareketlerini azaltarak daha net görüntü elde etmektir.
Asıl görüntüleme saniyeler içinde tamamlanabilir. Ancak damar yolu açılması, nabız kontrolü ve gerekli ilaçların verilmesi nedeniyle hazırlık süresi daha uzun olabilir.
Bu nedenle “sanal anjiyo 10 dakika sürer” gibi kesin bir süre vermek yerine, çekimin kendisinin çok kısa, toplam hazırlık süresinin ise kişiden kişiye değişebildiğini söylemek daha doğrudur.
Sanal Anjiyo Sırasında Ne Hissedilir?
İşlem ağrılı değildir.
En belirgin girişim kola damar yolu açılmasıdır. Kontrast madde verildiğinde vücudun içinde kısa süreli bir sıcaklık hissi oluşabilir. Bazı kişiler bunu sıcak bir dalganın vücuttan geçtiği şeklinde tarif eder. Bu his genellikle birkaç saniye sürer.
Koroner damarlara herhangi bir kateter ilerletilmediği için klasik anjiyodaki gibi el bileği veya kasık atardamarından damar içine giriş yapılmaz.
Sanal Anjiyo ile Normal Anjiyo Arasındaki Fark Nedir?
İki yöntemin amacı benzer olsa da uygulama biçimleri oldukça farklıdır. Sanal anjiyoda koldaki toplardamardan kontrast verilir ve görüntü tomografi cihazıyla elde edilir. Koroner damarların içine kateter girmez.
Klasik koroner anjiyografide ise genellikle el bileği veya kasıktaki atardamardan girilerek ince bir kateter doğrudan kalp damarlarına ulaştırılır. Bu fark tedavi açısından da önemlidir. Sanal anjiyo yalnızca tanı amacıyla kullanılır. Eğer ciddi bir darlık görülürse o damara BT cihazının içindeyken müdahale edilemez.
Klasik anjiyografide ise önemli bir darlık saptandığında uygun hastalarda aynı işlem sırasında stent uygulanabilir. Dolayısıyla sanal anjiyo daha iyi, klasik anjiyo daha kötü gibi bir karşılaştırma doğru değildir. İki yöntem farklı hastalarda, farklı sorulara yanıt vermek için kullanılır.
Kalp Krizinde Sanal Anjiyo Yapılır mı?
Akut kalp krizi düşünülen ve acil damar açılması gereken bir hastada genellikle sanal anjiyo ile zaman kaybedilmez.
Bu hastalarda amaç damarın yalnızca nerede tıkandığını görmek değildir; mümkün olduğunca hızlı şekilde tıkalı damarı açmaktır. Bu nedenle gerekli durumlarda doğrudan klasik koroner anjiyografi yapılır ve uygun hastalarda aynı seansta balon veya stent uygulanır.
Sanal anjiyo daha çok acil damar açma işlemi beklenmeyen ve koroner arter hastalığının bulunup bulunmadığının araştırıldığı hastalarda değerlidir.
BT Koroner Anjiyografinin Riskleri Var mıdır?
Sanal anjiyo girişimsel olmayan ve genel olarak güvenli bir incelemedir.
Sanal Anjiyo Sonucu Nasıl Yorumlanır?
Koroner BT anjiyografi raporunda damarların hangi bölümlerinde plak bulunduğu ve varsa darlığın yaklaşık derecesi belirtilir.
Koroner damarların normal bulunması oldukça rahatlatıcı bir sonuçtur ve önemli koroner damar hastalığının bulunmadığını göstermede BT koroner anjiyografi oldukça güçlüdür.
- Ancak normal sanal anjiyo “kalpte hiçbir hastalık yok” anlamına gelmez. Ritim bozuklukları, kalp kapak hastalıkları ve bazı kalp kası hastalıkları farklı yöntemlerle değerlendirilir.
- Hafif plaklar saptandığında çoğunlukla ilaç tedavisi ve yaşam tarzı düzenlemeleri ön plana çıkar. Bu aşamada amaç mevcut plağı yalnızca izlemek değil, damar sertliğinin ilerlemesini önlemektir.
- Orta dereceli bir darlık görüldüğünde ise her hastaya doğrudan klasik anjiyo yapılmaz. Bazı durumlarda darlığın gerçekten kalbe giden kan akımını etkileyip etkilemediğini değerlendirmek için ek testler kullanılabilir.
- Ciddi ve klinik açıdan önemli bir darlık düşünülüyorsa klasik koroner anjiyografi gündeme gelebilir.
Sanal Anjiyo Damar Tıkanıklığını Kesin Gösterir mi?
BT koroner anjiyografi özellikle önemli koroner arter hastalığını dışlamada oldukça güçlü bir yöntemdir.
Ancak görüntü kalitesini bozan durumlar olabilir. Yoğun damar kireçlenmesi, hızlı veya düzensiz kalp ritmi, hareket ve bazı stentler koroner damarların değerlendirilmesini zorlaştırabilir. Bu nedenle raporda örneğin “%50 darlık” yazması tek başına tedavi kararı anlamına gelmez. Görüntünün kalitesi, darlığın bulunduğu damar ve kişinin şikâyetleri birlikte değerlendirilir.
Sanal Anjiyo Sonrası Normal Anjiyo Gerekir mi?
Çoğu hastada gerekmez. Sanal anjiyo normal bulunmuşsa veya yalnızca hafif damar plakları varsa genellikle klasik anjiyografiye geçilmez.
Önemli bir darlık saptandığında ya da görüntü kalitesi nedeniyle damarın yeterince değerlendirilemediği durumlarda ise koroner anjiyografi gerekebilir. Burada karar yalnızca tomografi raporundaki yüzdeye göre verilmez. Hastanın şikâyetleri, kalp-damar riski ve diğer testlerin sonuçları da dikkate alınır.
Sık Sorulan Sorular
Sanal anjiyo ile normal anjiyo aynı şey midir?
Hayır. Sanal anjiyo tomografi cihazıyla yapılan girişimsel olmayan bir görüntüleme yöntemidir. Klasik anjiyografide ise bir atardamardan kateterle koroner damarlara ulaşılır. Ayrıca klasik anjiyografi sırasında gerekli olduğunda stent uygulanabilir.
Sanal anjiyo ağrılı mıdır?
Genellikle hayır. Kola damar yolu açılması dışında bir girişim yapılmaz. Kontrast madde verildiğinde birkaç saniyelik sıcaklık hissi oluşabilir.
Sanal anjiyo için aç olmak gerekir mi?
Hazırlık kuralları merkeze göre değişebilir. Bu nedenle işlem öncesinde verilen talimatlara uyulmalıdır. Kullanılan ilaçlar, böbrek hastalığı ve kontrast alerjisi mutlaka bildirilmelidir.
Sanal anjiyo sonucu normal çıkarsa kalp damarlarım temiz midir?
Koroner damarlarda plak görülmemesi oldukça olumlu bir bulgudur. Ancak BT koroner anjiyografi kalbin bütün hastalıklarını değerlendirmez. Kalp kapakları, kalp ritmi veya kalp kasıyla ilgili bazı hastalıklar için başka testler gerekebilir.
Sanal anjiyoda stent takılır mı?
Hayır. Sanal anjiyo yalnızca görüntüleme yöntemidir. Stent gerektiğinde klasik koroner anjiyografi yapılması gerekir.
Kalsiyum skoru sıfırsa sanal anjiyo gerekir mi?
Her zaman gerekmez ancak kalsiyum skorunun sıfır olması da bütün koroner plakların olmadığı anlamına gelmez. Özellikle genç kişilerde kireçlenmemiş plaklar bulunabilir. Hangi testin gerekli olduğu kişinin şikâyetine ve riskine göre belirlenir.
Kalp ritmi düzensizse sanal anjiyo yapılabilir mi?
Bazı ritim bozuklukları görüntü kalitesini azaltabilir. Buna rağmen modern cihazlarla birçok hastada başarılı görüntüleme yapılabilir. Karar kişinin ritmi ve kullanılan tomografi teknolojisine göre verilir.
Kalp stenti olan kişiye sanal anjiyo yapılabilir mi?
Yapılabilir. Ancak stentin çapı, bulunduğu damar ve tomografi cihazının özellikleri stentin içinin ne kadar iyi değerlendirilebildiğini etkiler.
Sanal anjiyo kaç yılda bir yapılır?
Belirli bir tekrar süresi yoktur. Sanal anjiyo rutin olarak birkaç yılda bir yaptırılması gereken bir kontrol testi değildir. Yeniden çekilip çekilmeyeceğine yeni şikâyetler ve kişinin kalp-damar riski doğrultusunda karar verilir.
Sanal anjiyo mu efor testi mi daha iyi?
Biri diğerinden genel olarak “daha iyi” değildir. Efor testi kalbin egzersiz sırasında verdiği yanıtı değerlendirirken, sanal anjiyo koroner damarların anatomisini ve plakları doğrudan görüntüler. Hangi testin daha uygun olduğu araştırılan probleme göre değişir.