EKG, kalbin elektriksel aktivitesini kaydeden hızlı ve ağrısız bir testtir. Kalp ritmi ve iletim sistemi hakkında önemli bilgiler sağlar.
Göğüs, kol ve bacaklara yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla kalbin elektrik sinyalleri ölçülür. EKG çekimi genellikle birkaç dakika sürer ve özel bir hazırlık gerektirmez.
Ritim bozuklukları, kalp krizi, iletim blokları ve bazı kalp kası hastalıklarının değerlendirilmesinde sıklıkla EKG kullanılır. Göğüs ağrısı veya çarpıntı durumunda ilk başvurulan testlerden biridir.
Sonuçlar doktor tarafından klinik bulgularla birlikte yorumlanır. Gerekirse Holter, efor testi veya ileri görüntüleme yöntemleri istenebilir.
EKG nedir?
EKG (elektrokardiyogram), kalbin elektriksel aktivitesini kaydeden basit, ağrısız ve hızlı bir tıbbi testtir. Kalbin her atışında, kalp kasını harekete geçiren küçük elektrik sinyalleri oluşur. EKG cihazı, bu sinyalleri algılayarak kağıt üzerine veya bilgisayar ekranına çizgi grafikler halinde kaydeder.
EKG, kalp sağlığını değerlendirmek için dünyada en sık kullanılan testlerden biridir. 3-5 dakika gibi kısa sürede tamamlanabilen bu test, kalbin ritmi, hızı, odacıklarının büyüklüğü ve kalp kasının kanlanması hakkında önemli bilgiler verir. Ağrısız ve risk içermeyen bir işlem olduğu için her yaş grubunda rahatlıkla uygulanabilir.
EKG neden çekilir?
Doktorlar, kalple ilgili bir sorundan şüphelendikleri birçok durumda EKG çekilmesini ister. Bu test, kalbin elektriksel aktivitesini değerlendirerek birçok kalp hastalığının tanısında yardımcı olur.
Göğüs ağrısı, en sık EKG çekilme nedenlerinden biridir. Göğüste hissedilen baskı, sıkışma veya ağrı, kalp krizi veya diğer kalp sorunlarının belirtisi olabilir. EKG, kalp krizi sırasında ortaya çıkan tipik değişiklikleri göstererek tanıya yardımcı olur.
Çarpıntı, kalbin hızlı, yavaş veya düzensiz attığı hissidir. EKG, bu sırada kalp ritminin nasıl olduğunu göstererek, ritim bozukluğunun türü hakkında bilgi verir. Bazı ritim bozuklukları gelip geçici olduğu için, 24 saatlik EKG kaydı (ritim holter) gerekebilir.
Nefes darlığı, baş dönmesi veya bayılma gibi belirtiler de EKG çekilmesini gerektirebilir. Bu belirtiler, kalbin yeterince kan pompalayamadığı veya ritim bozukluğu olduğu durumlarda ortaya çıkabilir.
Düzenli kontroller sırasında da EKG istenebilir. Özellikle 40 yaş üzerindeki kişilerde, yüksek tansiyon, diyabet veya yüksek kolesterol gibi risk faktörleri olanlarda ve kalp hastalığı açısından ailesel risk taşıyanlarda, rutin kontrollerin bir parçası olarak EKG çekilebilir.
Ameliyat öncesi değerlendirmelerde de sıklıkla EKG istenir. Özellikle genel anestezi gerektiren ameliyatlardan önce, kalbin durumunu değerlendirmek ve olası riskleri belirlemek için EKG çekilir.
Daha önce kalp krizi geçirmiş, kalp yetmezliği veya ritim bozukluğu tanısı konmuş hastaların takibinde de düzenli aralıklarla EKG çekilir. Bu sayede hastalığın seyri ve tedavinin etkinliği değerlendirilebilir.
EKG nasıl çekilir?
EKG çekimi oldukça basit ve hızlı bir işlemdir. Herhangi bir özel hazırlık gerektirmez ve günlük yaşamınızı etkilemez. İşlem sırasında size herhangi bir elektrik verilmez, sadece kalbinizin ürettiği elektrik sinyalleri kaydedilir.
EKG çekimi için öncelikle göğsünüz, kol ve bacaklarınızın belirli bölgeleri açıkta kalacak şekilde uzanmanız istenir. Kadın hastalardan genellikle sütyenlerini çıkarmaları istenir. Daha sonra bu bölgelerdeki cilt, elektrotların daha iyi yapışması için alkollü bir mendille silinerek hafifçe temizlenir. Gerekirse fazla tüyler temizlenebilir.
Küçük, yapışkan elektrotlar, belirlenen noktalara yerleştirilir. Genellikle kollara ve bacaklara dört elektrot, göğüs kafesine ise altı elektrot olmak üzere toplam on elektrot kullanılır. Bu elektrotlar, kablolar aracılığıyla EKG cihazına bağlanır.
Elektrotlar yerleştirildikten sonra, birkaç saniye boyunca hareket etmemeniz ve sessiz kalmanız istenir. Bu sırada cihaz, kalbinizin elektrik sinyallerini kaydeder. Normal şartlarda kayıt yaklaşık 10-15 saniye sürer. Ancak bazen daha uzun kayıtlar da alınabilir.
İşlem tamamen ağrısızdır. Elektrotların yapıştırıldığı bölgelerde hafif bir gerginlik hissedebilirsiniz, ancak bu rahatsızlık vermez. Kayıt tamamlandıktan sonra elektrotlar çıkarılır ve kalan yapışkan kalıntılar temizlenir.
Tüm işlem, hazırlık dahil, genellikle 3 ila 5 dakika içinde tamamlanır. EKG çekimi sırasında herhangi bir risk yoktur ve işlem sonrası hemen normal yaşamınıza dönebilirsiniz.
EKG sonuçları ne anlama gelir?
EKG kağıdında görülen çizgiler, aslında kalbin elektriksel aktivitesinin görsel bir temsilidir. Bu çizgilerdeki her bir dalga, çentik ve aralık, kalbin farklı bölümlerinin çalışması hakkında bilgi verir. Doktorlar bu çizgileri okuyarak kalbinizin nasıl çalıştığını değerlendirir.
EKG’deki en belirgin dalgalar P dalgası, QRS kompleksi ve T dalgası olarak adlandırılır. P dalgası, kulakçıkların kasılmasını başlatan elektrik sinyalini gösterir. QRS kompleksi, karıncıkların kasılmasını gösteren en belirgin dalgadır. T dalgası ise karıncıkların gevşeyip bir sonraki atışa hazırlandığı dönemi temsil eder.
Kalp hızı, EKG’deki dalgalar arasındaki mesafe ölçülerek hesaplanır. Normal bir kalp, dakikada 60 ila 100 kez atar. Bu sayının altındaki hızlar yavaş kalp (bradikardi), üstündeki hızlar ise hızlı kalp (taşikardi) olarak değerlendirilir. Ancak sporcularda ve uyku sırasında daha yavaş kalp hızı normal kabul edilebilir.
Kalp ritmi, dalgaların düzenli olup olmadığına bakılarak değerlendirilir. Normal kalp ritmi düzenlidir, yani her atış arasındaki süre eşittir. Düzensiz ritimler, atriyal fibrilasyon gibi ritim bozukluklarını gösterebilir.
Kalp krizi (enfarktüs) geçirip geçirmediğiniz, EKG’deki bazı dalgaların şeklinden anlaşılabilir. Kalp krizi sırasında kalp kası hasar gördüğü için, bu bölgelerin elektriksel aktivitesi değişir. Bu değişiklikler, EKG’de tipik görüntülere yol açar. Ayrıca daha önce geçirilmiş kalp krizinin izleri de EKG’de görülebilir.
Kalp odacıklarının büyüklüğü de EKG ile değerlendirilebilir. Yüksek tansiyon gibi nedenlerle kalp kası kalınlaştığında veya odacıklar genişlediğinde, EKG dalgalarının yüksekliği veya süresi değişir. Bu bulgular, kalbin yapısal sorunları hakkında ipucu verir.
Bazı ilaçların ve elektrolit bozukluklarının (potasyum, kalsiyum gibi maddelerin dengesizliği) kalp üzerindeki etkileri de EKG’de görülebilir. Bu nedenle, özellikle yoğun bakımda yatan hastalarda veya bazı ilaçları kullananlarda düzenli EKG takibi yapılır.
EKG türleri nelerdir?
Standart EKG’nin yanı sıra, farklı durumlar için kullanılan çeşitli EKG türleri vardır. Hangi tür EKG’nin kullanılacağı, hastanın şikayetlerine ve doktorun şüphelendiği soruna bağlıdır.
Dinlenme EKG’si, en sık kullanılan ve en basit EKG türüdür. Hasta sırtüstü uzanmış, dinlenir haldeyken çekilir. Genellikle 10-15 saniyelik bir kayıt alınır ve kalbin o andaki durumu hakkında bilgi verir. Çoğu rutin kontrol ve hastane başvurularında bu tür EKG kullanılır.
Eforlu EKG (egzersiz EKG’si), hasta koşu bandında yürürken veya bisiklet sürerken çekilir. Bu test, egzersiz sırasında ortaya çıkan kalp sorunlarını tespit etmek için kullanılır. Özellikle eforla gelen göğüs ağrısı şikayeti olan hastalarda, koroner arter hastalığının tanısında yardımcıdır. Test sırasında hastanın tansiyonu ve EKG’si sürekli izlenir, egzersiz zorluğu kademeli olarak artırılır.
Ritim holter (24 saatlik EKG), hastanın günlük yaşamına devam ederken taktığı taşınabilir bir EKG cihazıdır. Genellikle 24 saat boyunca, bazen daha uzun sürelerle (48-72 saat) kalp ritmini kaydeder. Bu test, gelip geçici ritim bozukluklarını, özellikle de her gün olmayan çarpıntı veya bayılma şikayetlerinin nedenini tespit etmek için çok değerlidir. Hasta, kayıt sırasında yaşadığı şikayetleri bir günlüğe not eder, böylece şikayet anındaki ritim değerlendirilebilir.
Olay kaydedici (loop kaydedici), daha seyrek görülen ritim bozukluklarını yakalamak için kullanılan bir cihazdır. Hastalar haftalarca veya aylarca bu cihazı takabilir. Bazı modellerde hasta şikayet hissettiğinde bir düğmeye basarak kaydı aktive eder, bazıları ise otomatik olarak anormal ritimleri algılayıp kaydeder. Çok nadir görülen bayılma veya çarpıntı ataklarının nedenini bulmak için idealdir.
İmplante edilebilir loop kaydedici, deri altına küçük bir kesi ile yerleştirilen küçük bir cihazdır. Yaklaşık bir çakmak pili büyüklüğündedir ve 2-3 yıl boyunca kalp ritmini kaydedebilir. Çok nadir fakat ciddi ritim bozukluklarını tespit etmek için kullanılır. Özellikle nedeni açıklanamayan bayılmaların araştırılmasında altın standarttır.
EKG çekimi öncesi nelere dikkat edilmelidir?
EKG çekimi için genellikle özel bir hazırlık gerekmez. Ancak testin doğru sonuç vermesi için bazı basit önlemler alınabilir.
EKG çekiminden önceki saatlerde ağır egzersiz yapmaktan kaçınmak faydalı olabilir. Yoğun egzersiz, kalp hızını artırarak geçici değişikliklere yol açabilir. Ancak günlük hafif aktivitelerinizde bir değişiklik yapmanız gerekmez.
Çay, kahve, kola gibi kafeinli içecekler kalp hızını etkileyebilir. Eğer çarpıntı şikayetiniz nedeniyle EKG çekilecekse, testten önceki birkaç saat kafeinli içeceklerden kaçınmanız önerilebilir. Ancak doktorunuz aksini söylemediyse, normal içeceklerinizi tüketebilirsiniz.
Sigara içmek de kalp hızını ve ritmini etkileyebilir. Testten önceki birkaç saat sigara içilmemesi önerilebilir. Ancak acil durumlarda bu her zaman mümkün olmayabilir.
EKG çekimi sırasında hareket etmemek ve konuşmamak önemlidir. Hareket ve kas kasılmaları, EKG kaydında bozulmalara yol açabilir. Ayrıca üşümemeye dikkat edin, titreme de kaydı bozabilir. Bu nedenle test sırasında mümkün olduğunca rahat ve hareketsiz kalmalısınız.
Kullandığınız ilaçları doktorunuza bildirmeniz önemlidir. Bazı ilaçlar EKG sonuçlarını etkileyebilir. Doktorunuz bu bilgiyi, EKG sonuçlarını değerlendirirken dikkate alacaktır.
EKG tamamen güvenli bir testtir. Hamilelerde, çocuklarda ve yaşlılarda rahatlıkla uygulanabilir. Herhangi bir yan etkisi veya riski yoktur.
EKG sonuçları ne zaman çıkar?
EKG sonuçları genellikle hemen, test tamamlandıktan birkaç dakika sonra çıkar. Cihaz, kaydı tamamladıktan hemen sonra EKG kağıdını yazdırır. Acil durumlarda, doktor EKG’yi anında değerlendirerek hızlı kararlar verebilir.
Hastanede yatan hastalarda veya acil serviste, EKG sonuçları genellikle hemen doktor tarafından okunur. Göğüs ağrısı ile gelen bir hastada, EKG dakikalar içinde değerlendirilir ve gerekli tedaviye hemen başlanır.
Poliklinikte çekilen EKG’lerde, sonuçlar genellikle aynı gün içinde doktor tarafından değerlendirilir. EKG kağıdı hastanın dosyasına konur ve doktor muayenesi sırasında sonuçlar hasta ile paylaşılır.
EKG sonuçlarını değerlendirmek için mutlaka bir doktor tarafından yorumlanması gerekir. EKG’de görülen her değişiklik bir hastalık anlamına gelmez. Bazı küçük farklılıklar, kişiden kişiye değişen normal varyasyonlar olabilir. Bu nedenle, EKG sonuçlarını yalnızca doktorunuz tam bir klinik değerlendirme ile birlikte yorumlamalıdır.
Doktorunuz, EKG sonuçlarınızı sizinle paylaşacak ve gerekiyorsa ileri tetkik veya tedavi önerecektir. EKG sonuçlarınız normal olsa bile, şikayetleriniz devam ediyorsa mutlaka doktorunuza bildirmelisiniz.
Referanslar: Electrocardiogram (ECG)