Troponin Nedir?
Troponin, kalp kası hücrelerinde bulunan ve kalp kasında hasar geliştiğinde kana geçen bir proteindir. Kan testinde troponin düzeyinin yükselmesi, kalp kasının etkilendiğini gösterir. En sık kalp krizi şüphesinde ölçülür ancak troponin yüksekliği her zaman kalp krizi anlamına gelmez.
Kalp yetmezliği, kalp kası iltihabı, akciğer damarında pıhtı, ciddi ritim bozuklukları ve bazı başka hastalıklar da troponin düzeyini yükseltebilir. Bu nedenle troponin sonucu tek başına değil; hastanın şikâyetleri, EKG bulguları ve troponinin zaman içindeki değişimiyle birlikte değerlendirilir.
Özellikle göğüs ağrısı nedeniyle yapılan troponin testinde önemli olan yalnızca “troponin yüksek mi?” sorusu değil, “neden yüksek ve seri ölçümlerde nasıl değişiyor?” sorusudur.
Troponin Neden Ölçülür?
Troponin testi en sık kalp krizi şüphesi bulunan kişilerde kullanılır.
Kalbi besleyen damarlardan biri aniden tıkandığında kalp kasının ilgili bölgesi yeterince oksijen alamaz. Kalp kası hücrelerinde hasar gelişmeye başladığında hücrelerin içindeki troponin kana geçer ve kan testinde ölçülebilir hale gelir.
Bu nedenle kalp ağrısı, göğüste baskı veya sıkışma, nefes darlığı, soğuk terleme, bulantı ya da kola veya çeneye yayılan ağrı gibi şikâyetlerle acil servise başvuran kişilerde troponin testi istenebilir.
Ancak troponinin yüksek bulunması tek başına kalp krizi tanısı koydurmaz. Kalp krizi tanısı için kalp kasındaki hasarın kalbin yeterince kanlanamamasına bağlı olduğunun da gösterilmesi gerekir. Troponin yüksekliği kalp kası hasarını gösterirken, hasarın nedenini diğer bulgular belirler.
Troponin I ve Troponin T Nedir?
Troponin protein yapısının farklı alt birimleri bulunur. Kalp hastalıklarının değerlendirilmesinde kullanılan testler temel olarak kardiyak troponin I (cTnI) ve kardiyak troponin T (cTnT) ölçümleridir.
Her ikisi de kalp kasındaki hasarı saptamak amacıyla kullanılabilir. Günümüzde özellikle yüksek hassasiyetli troponin I ve troponin T testleri akut kalp hasarının değerlendirilmesinde tercih edilmektedir.
Troponin C ise kalp krizinin tanısında kullanılan rutin bir kan testi değildir.
Bir laboratuvar troponin I kullanırken başka bir laboratuvar troponin T kullanabilir. Bu nedenle farklı laboratuvarlardan alınan sonuçları yalnızca rakamlara bakarak doğrudan karşılaştırmak doğru değildir.
Yüksek Hassasiyetli Troponin Nedir?
Yüksek hassasiyetli troponin (hs-troponin), kandaki çok düşük troponin düzeylerini ölçebilen yeni nesil testleri ifade eder.
Bu testler kalp kasındaki küçük miktardaki hasarı daha erken ve daha hassas şekilde saptayabilir. Bu özellik, özellikle kalp krizi şüphesiyle acil servise başvuran hastaların daha hızlı değerlendirilmesini sağlar.
Ancak testin hassasiyetinin artması önemli bir noktayı da beraberinde getirir: Troponin yüksekliği artık yalnızca kalp krizinde değil, kalp kasını etkileyen birçok farklı durumda saptanabilir.
Bu nedenle yüksek hassasiyetli troponin sonucunun yüksek çıkması “kesin kalp krizi” anlamına gelmez.
Troponin Kaç Olmalı?
Troponin için herkes ve her laboratuvar açısından geçerli tek bir normal değer yoktur.
Kullanılan troponin testinin üreticisine ve ölçüm yöntemine göre referans değerler değişebilir. Bu nedenle sonuç, laboratuvar raporunda belirtilen üst referans sınırı ile karşılaştırılmalıdır.
Kalp kası hasarının tanımlanmasında kullanılan temel sınır, kullanılan teste özgü 99. persentil üst referans değeridir. Ancak bu değer farklı troponin testlerinde aynı değildir ve bazı testlerde kadınlar ile erkekler için farklı referans sınırları kullanılabilir.
Bu nedenle internette görülen “troponin şu değerin üzerindeyse kalp krizidir” şeklindeki tek rakamlı yorumlar doğru değildir.
Kalp Krizinde Troponin Kaç Olur?
Kalp krizi için tek bir troponin değeri yoktur.
Bazı kalp krizlerinde troponin çok yüksek değerlere ulaşabilirken daha küçük kalp hasarlarında yükselme daha sınırlı olabilir. Troponinin ne kadar yükseldiği kadar, değerlerin seri ölçümlerde artıp azaldığı da önemlidir.
Kalp krizi tanısında troponinin üst referans sınırının üzerinde olması ve değerlerde akut bir yükselme veya düşme görülmesi önemlidir. Bununla birlikte hastada kalp damarının yeterince kanlanamadığını düşündüren göğüs ağrısı, EKG değişikliği, görüntüleme bulgusu veya başka kanıtların da bulunması gerekir.
Bu nedenle yüksek troponin = kalp krizi şeklinde doğrudan bir denklem kurulamaz.
Troponin Ne Zaman Yükselir?
Troponinin ne kadar hızlı yükseldiği kullanılan testin hassasiyetine, kalp kasındaki hasarın büyüklüğüne ve kişinin hastaneye ne zaman başvurduğuna göre değişebilir.
Günümüzde kullanılan yüksek hassasiyetli troponin testleri sayesinde bazı hastalarda değişiklikler erken dönemde saptanabilir. Bu nedenle eski testlerde kullanılan sabit “3-6 saat beklemek gerekir” yaklaşımı her hasta için geçerli değildir.
Acil servislerde yüksek hassasiyetli troponin ölçümü ilk başvuruda yapılabilir ve kullanılan protokole göre 1 veya 2 saat sonra seri ölçüm uygulanabilir. Bazı hastalarda ise daha uzun takip gerekebilir.
Özellikle şikâyetlerin başlamasından çok kısa süre sonra başvuran kişilerde ilk troponin değeri düşük olabilir. Bu nedenle tek bir test sonucuyla karar verilmez.
Seri Troponin Ölçümü Neden Yapılır?
Troponinin değerlendirilmesinde en önemli noktalardan biri zaman içindeki değişimidir.
İlk ölçümün ardından troponinin belirgin şekilde yükselmesi veya düşmesi akut kalp kası hasarını düşündürebilir. Buna karşılık uzun süredir benzer düzeylerde devam eden hafif bir yükseklik kronik kalp hastalığı veya böbrek hastalığı gibi farklı durumlarla ilişkili olabilir.
Bu nedenle acil servislerde yalnızca tek bir troponin değerine değil, iki veya daha fazla ölçüm arasındaki değişime de bakılır. Bu değişiklik bazen “delta troponin” olarak ifade edilir.
Kullanılacak değişim miktarı ve zaman aralığı ise troponin testinin türüne göre farklılık gösterebilir.
Troponin Yüksekliği Her Zaman Kalp Krizi midir?
Hayır. Troponin yüksekliği kalp kasında hasar olduğunu gösterir ancak bu hasarın nedeni her zaman kalp krizi değildir.
Örneğin kalp yetmezliği sırasında kalbin üzerindeki yük artabilir ve troponin yükselebilir.
Miyokardit, yani kalp kasının iltihaplanması da belirgin troponin yüksekliğine neden olabilir.
Akciğer damarına pıhtı gitmesi olarak bilinen pulmoner embolide kalbin sağ tarafında oluşan ani yük troponini yükseltebilir. Ciddi ritim bozuklukları, ağır enfeksiyonlar, şok ve ciddi kansızlık gibi durumlarda da kalp kası etkilenebilir.
Kırık kalp sendromu olarak bilinen Takotsubo sendromunda da troponin yüksekliği görülebilir.
Böbrek hastalığı bulunan bazı kişilerde ise troponin sürekli olarak referans sınırının üzerinde olabilir. Bu durum yalnızca “troponin böbrekten atılamıyor” şeklinde açıklanamaz; bu hastalarda kronik kalp kası hasarı gibi farklı mekanizmalar da rol oynayabilir.
Troponin Yüksekliği Tehlikeli midir?
Troponin yüksekliğinin önemi, neden yükseldiğine ve ne kadar akut bir değişiklik gösterdiğine bağlıdır.
Kalp krizine bağlı yükselme acil tedavi gerektirirken, kronik böbrek hastalığında uzun süredir devam eden hafif bir yükseklik tamamen farklı şekilde değerlendirilir.
Benzer şekilde miyokardit, pulmoner emboli veya ağır kalp yetmezliğinde de troponin yüksekliği hastalığın ciddiyeti hakkında önemli bilgiler sağlayabilir.
Bu nedenle yalnızca laboratuvar sonucundaki rakama bakarak durumun ne kadar ciddi olduğunu anlamak mümkün değildir.
Troponin Testi Nasıl Yapılır?
Troponin testi koldan alınan kan örneğiyle yapılır. Genellikle özel bir hazırlık veya açlık gerekmez.
Kalp krizi şüphesinde ilk kan örneği mümkün olduğunca erken alınır. Kullanılan yüksek hassasiyetli troponin testine ve hastanın durumuna göre belirli bir süre sonra ikinci veya gerektiğinde daha fazla ölçüm yapılabilir.
Troponin sonucu hastanın şikâyetleri ve EKG bulgularıyla birlikte değerlendirilir.
Troponin Normal Çıkarsa Kalp Krizi Yok mudur?
Tek bir normal troponin sonucu her durumda kalp krizini kesin olarak dışlamaz.
Özellikle göğüs ağrısının başlamasından kısa süre sonra yapılan ilk ölçümde troponin henüz yükselmemiş olabilir. Bu nedenle hastanın başvuru zamanı, kullanılan test ve klinik risk dikkate alınarak seri ölçüm yapılabilir.
Yüksek hassasiyetli troponin testlerinde doğrulanmış değerlendirme protokolleri kullanıldığında bazı düşük riskli hastalarda kalp krizi güvenli şekilde dışlanabilir. Ancak karar yalnızca tek bir laboratuvar sonucuna bakılarak verilmez.
Troponin Yüksek, EKG Normal Olabilir mi?
Evet. Troponin yüksekliği bulunmasına rağmen EKG normal veya belirgin olmayan değişiklikler gösterebilir.
Özellikle NSTEMI olarak adlandırılan bazı kalp krizlerinde klasik ST yükselmesi görülmeyebilir. Bunun dışında miyokardit veya başka kalp kası hasarlarında da troponin yüksekliği ile EKG bulguları birbirinden farklı olabilir.
Benzer şekilde normal bir EKG de tek başına kalp krizini tamamen dışlamaz.
Bu nedenle göğüs ağrısı değerlendirmesinde EKG, troponin ve hastanın klinik durumu birlikte ele alınır.
Troponin Yüksekliğinde Ekokardiyografi Yapılır mı?
Her troponin yüksekliğinde mutlaka ekokardiyografi yapılması gerekmez. Ancak kalbin yapısı ve çalışma gücü hakkında ek bilgi gerektiğinde ekokardiyografi önemli bir incelemedir.
Kalp kasının belirli bölgelerinde kasılma bozukluğu, kalbin genel pompalama gücü veya farklı yapısal sorunlar bu yöntemle değerlendirilebilir.
Özellikle kalp krizi, kalp yetmezliği veya miyokardit gibi durumlarda ekokardiyografi tanı ve tedavi planlamasına yardımcı olabilir.
Troponin Yüksekliğinde Anjiyo Gerekir mi?
Her troponin yüksekliğinde koroner anjiyografi yapılmaz.
Troponin yüksekliğinin kalp damarındaki akut bir tıkanıklığa bağlı olduğu düşünülüyorsa koroner anjiyografi gerekebilir.
Akut kalp krizi saptanan uygun hastalarda anjiyografi sırasında tıkalı damar belirlenebilir ve gerektiğinde stent ile damar açılabilir.
Ancak troponin yüksekliği miyokardit, pulmoner emboli, kalp yetmezliği veya başka bir nedenden kaynaklanıyorsa koroner anjiyografi her zaman gerekli değildir.
Bu nedenle anjiyo kararı troponin değerinin yüksekliğine değil, yüksekliğin nedenine ve hastanın genel klinik durumuna göre verilir.
Troponin Ne Kadar Sürede Düşer?
Troponinin kanda ne kadar süre yüksek kalacağı hasarın büyüklüğüne, troponin türüne ve kişisel özelliklere göre değişebilir.
Kalp kasında akut hasar oluştuktan sonra troponin bir süre yüksek kalabilir ve daha sonra giderek düşer. Bu süreç birkaç gün sürebileceği gibi bazı kalp krizlerinden sonra daha uzun da devam edebilir.
Bu nedenle daha önce kalp krizi geçirmiş bir kişide yüksek troponin değerinin yorumlanmasında troponinin önceki seyri ve seri ölçümleri önemlidir.
Troponinin düşmesi ise kalpte oluşan hasarın tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Troponin Yüksekliği Nasıl Tedavi Edilir?
Troponin yüksekliğinin kendisine yönelik bir tedavi yoktur. Tedavi troponini yükselten hastalığa yöneliktir.
Kalp krizi varsa tıkalı koroner damarın tedavisi ve kalp krizine yönelik ilaçlar planlanır.
Miyokarditte tedavi kalp kasındaki iltihabın nedenine ve kalbin ne kadar etkilendiğine göre belirlenir. Kalp yetmezliğinde uygun kalp yetmezliği tedavisi uygulanır. Pulmoner embolide ise pıhtıya yönelik tedavi gerekir.
Dolayısıyla amaç laboratuvar değerini düşürmek değil, kalp kasının neden hasar gördüğünü bulmak ve bu nedeni tedavi etmektir.
Troponin Yüksekliğinde Ne Zaman Acile Başvurulmalı?
Troponin sonucu henüz bilinmese bile göğüste yeni başlayan baskı veya sıkışma, kola ya da çeneye yayılan ağrı, ani nefes darlığı, soğuk terleme, bulantı veya bayılma hissi kalp krizi açısından acil değerlendirme gerektirir.
Daha önce troponin yüksekliği saptanmış bir kişide bu belirtilerin yeniden ortaya çıkması da beklenmeden değerlendirilmelidir.
Troponin sonucu yüksek olan ancak herhangi bir şikâyeti bulunmayan kişinin ne kadar acil değerlendirilmesi gerektiği ise troponin düzeyine, önceki değerlere ve neden istendiğine göre değişir.
Sık Sorulan Sorular
Troponin yüksekliği kesin kalp krizi demek midir?
Hayır. Troponin yüksekliği kalp kası hasarını gösterir. Kalp krizi tanısı için bu hasarın kalbin yeterince kanlanamamasına bağlı olduğuna dair klinik kanıtların da bulunması gerekir.
Troponin kaç olursa kalp krizi olur?
Bunun için tek bir rakam yoktur. Referans sınırı kullanılan teste göre değişir. Ayrıca kalp krizi tanısı yalnızca troponinin ne kadar yüksek olduğuna göre konulmaz.
Troponin yüksekliği stres kaynaklı olabilir mi?
Yoğun fiziksel veya fizyolojik stres bazı durumlarda kalp kasını etkileyerek troponin yükselmesine neden olabilir. Takotsubo sendromu bunun örneklerinden biridir. Ancak yüksek troponini doğrudan psikolojik strese bağlamadan önce diğer nedenler değerlendirilmelidir.
Egzersiz Sonrası Troponin Yükselir mi?
Özellikle uzun süreli ve yoğun dayanıklılık egzersizlerinden sonra bazı kişilerde geçici troponin yükselmesi görülebilir. Ancak egzersiz sırasında göğüs ağrısı, bayılma veya belirgin nefes darlığı gelişmişse bu yükselmenin yalnızca egzersize bağlı olduğu varsayılmamalıdır.
Troponin yüksekliği kalıcı hasar olduğu anlamına gelir mi?
Hayır. Troponinin yükselmesi kalp kası hücrelerinin etkilendiğini gösterir ancak bunun ne kadar kalıcı hasar oluşturduğu yalnızca troponin değerinden anlaşılamaz. Nedeni, hasarın büyüklüğü ve kalbin görüntüleme bulguları birlikte değerlendirilir.
Troponin düştüyse kalp tamamen iyileşmiş midir?
Hayır. Troponinin düşmesi kandaki belirtecin zaman içinde azalmasını gösterir. Kalp kasında kalıcı hasar bulunup bulunmadığını veya kalbin ne kadar iyi çalıştığını göstermez. Gerektiğinde ekokardiyografi ve diğer incelemelerle ayrıca değerlendirme yapılır.
Troponin yüksek ama EKG normalse ne anlama gelir?
Troponin yüksekliği kalp kası hasarını gösterir; EKG’nin normal olması bunun nedenini tek başına açıklamaz. Kalp krizi, miyokardit ve farklı kalp hastalıklarında böyle bir durum görülebilir. Hastanın şikâyetleri ve seri test sonuçları birlikte değerlendirilmelidir.
Troponin yüksekliği için hangi doktora gidilir?
Göğüs ağrısı, nefes darlığı, terleme veya bayılma gibi akut belirtiler varsa doğrudan acil servise başvurulmalıdır. Acil olmayan ve daha önce saptanmış troponin yüksekliğinde ise nedenine göre kardiyoloji değerlendirmesi gerekebilir.