Perikardit Nedir?
Perikardit, kalbi çevreleyen ince zarın iltihaplanmasıdır. Bu nedenle halk arasında kalp zarı iltihabı olarak da bilinir. En sık belirtisi göğüste hissedilen, çoğunlukla derin nefes almakla artan keskin ağrıdır.
Perikardit bazen bir enfeksiyonun ardından ortaya çıkar, bazen de kalp krizi, böbrek hastalıkları veya bağışıklık sistemini etkileyen hastalıklarla ilişkili olabilir. Bazı hastalarda ise kalp zarının neden iltihaplandığı tam olarak belirlenemez.
Çoğu kalp zarı iltihabı uygun tedaviyle düzelir. Ancak kalp zarının çevresinde fazla sıvı birikmesi veya hastalığın tekrarlaması gibi durumlarda daha yakın takip gerekebilir.
Perikardit Belirtileri Nelerdir?
Perikarditin en sık belirtisi göğüs ağrısıdır. Ağrı genellikle keskin veya batıcı karakterdedir ve derin nefes alırken, öksürürken ya da yatarken artabilir.
Kalp zarı iltihabında dikkat çeken özelliklerden biri ağrının oturunca veya öne doğru eğilince azalabilmesidir. Ancak her hastada bu tipik özellik görülmeyebilir.
Göğüs ağrısına ateş, halsizlik, çarpıntı ve nefes darlığı eşlik edebilir. Kalp zarında sıvı birikimi artarsa nefes almak daha da zorlaşabilir.
Perikardit ağrısı bazen kalp krizi ağrısıyla karışabilir. Bu nedenle özellikle yeni başlayan göğüs ağrısının yalnızca tarifine bakarak nedenini anlamaya çalışmak doğru değildir.
Perikardit Neden Olur?
Kalp zarının iltihaplanmasına birçok farklı durum yol açabilir. Sık görülen nedenlerden biri viral enfeksiyonlardır. Bazı hastalarda üst solunum yolu enfeksiyonundan günler veya haftalar sonra perikardit gelişebilir.
Bakteriyel enfeksiyonlar daha nadir görülmekle birlikte daha ciddi seyredebilir. Romatizmal ve otoimmün hastalıklar, ileri böbrek hastalığı, geçirilmiş kalp ameliyatları ve bazı kanser hastalıkları da perikardite neden olabilir.
Kalp krizinden sonra da kalp zarında iltihap gelişebilir. Bunun dışında bazı ilaçlar ve göğüs bölgesine yönelik radyoterapi de daha nadir nedenler arasındadır. Bazen bütün araştırmalara rağmen kalp zarı iltihabının kesin nedeni bulunamaz. Bu durum idiyopatik perikardit olarak adlandırılır.
Perikardit Türleri Nelerdir?
Perikardit hastalığın ne kadar sürdüğüne ve tekrar edip etmediğine göre farklı şekillerde sınıflandırılabilir.
Akut perikardit genellikle aniden başlar ve kısa süreli bir hastalık tablosudur. Bazı kişilerde belirtiler düzeldikten sonra kalp zarı iltihabı yeniden ortaya çıkabilir. Buna tekrarlayan veya rekürren perikardit denir.
Daha uzun süren vakalarda iltihabi süreç devam edebilir. Çok daha nadir olarak kalp zarı zaman içinde kalınlaşıp sertleşebilir ve kalbin normal şekilde genişlemesini kısıtlayabilir.
Perikardit Tanısı Nasıl Konur?
Tanıda ilk adım göğüs ağrısının özelliklerinin ayrıntılı olarak değerlendirilmesidir. Ağrının nefes almakla veya vücut pozisyonuyla değişmesi perikardit açısından önemli ipuçları verebilir.
Fizik muayene sırasında bazı hastalarda kalp zarının iltihaplanmasına bağlı özel bir sürtünme sesi duyulabilir.
EKG perikardit tanısında sık kullanılan temel testlerden biridir. Kalp zarındaki iltihap bazı hastalarda EKG üzerinde karakteristik değişiklikler oluşturabilir.
Ekokardiyografi ise özellikle kalp zarının çevresinde sıvı birikimi olup olmadığını değerlendirmek için kullanılır.
Kan testleriyle vücuttaki iltihap düzeyi araştırılabilir. Kalp kasının da etkilenmiş olabileceği düşünülüyorsa troponin gibi ek testlerden yararlanılabilir. Bazı hastalarda kalp MR’ı veya diğer görüntüleme yöntemleri gerekebilir.
Perikardit ile Miyokardit Aynı Şey midir?
Hayır. İki hastalık birbirine benzese de aynı değildir.
Perikardit kalp zarının iltihaplanmasıdır. Miyokardit ise kalp kasının iltihaplanması anlamına gelir.
Bazı hastalarda kalp zarı ile kalp kası aynı anda etkilenebilir. Böyle durumlarda göğüs ağrısının yanı sıra troponin yüksekliği veya kalbin çalışma gücünde değişiklikler görülebilir.
Tedavi ve takip planı da kalp kasının etkilenip etkilenmediğine göre değişebilir.
Kalp Zarında Sıvı Birikmesi Nedir?
Perikardit sırasında kalbi çevreleyen zarın iki tabakası arasında sıvı birikebilir. Bu duruma perikardiyal efüzyon adı verilir. Az miktardaki sıvı çoğu zaman yalnızca takip gerektirirken, sıvının hızlı veya fazla miktarda birikmesi kalbin rahat şekilde dolmasını engelleyebilir.
Kalbin dışarıdan sıkışmaya başlaması kardiyak tamponad olarak adlandırılan ciddi bir duruma yol açabilir. Böyle bir durumda nefes darlığı, tansiyon düşüklüğü, çarpıntı ve genel durumda hızlı kötüleşme görülebilir. Bu tablo acil değerlendirme ve gerektiğinde kalp zarındaki sıvının boşaltılmasını gerektirir.
Perikardit Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi kalp zarı iltihabının nedenine ve hastalığın ciddiyetine göre belirlenir. En sık görülen akut perikarditlerde tedavinin temelini iltihabı ve ağrıyı azaltan ilaçlar oluşturur. Uygun hastalarda kolşisin de tedaviye eklenebilir. Kullanılacak ilaçlar ve tedavi süresi hastanın özelliklerine göre belirlenir.
Bakteriyel perikarditte ise antibiyotik tedavisi gerekir. Otoimmün hastalığa veya başka bir nedene bağlı kalp zarı iltihabında tedavi doğrudan altta yatan hastalığa göre planlanır. Kalp zarında çok fazla sıvı birikmişse veya sıvı kalbin çalışmasını etkilemeye başlamışsa sıvının kateter yardımıyla boşaltılması gerekebilir.
Perikardit Tekrarlar mı?
Evet. Bazı hastalarda perikardit tamamen iyileştikten sonra yeniden ortaya çıkabilir. Tekrarlayan perikarditte göğüs ağrısı yeniden başlayabilir ve kan testlerinde iltihap göstergeleri tekrar yükselebilir. Bazı hastalarda ataklar arasında haftalar veya aylar bulunabilir.
Tekrarlama riskini azaltmak için tedavinin yeterli süre kullanılması ve ilaçların doktor önerisi olmadan erken kesilmemesi önemlidir. Sık tekrarlayan kalp zarı iltihabında standart tedavilere ek olarak farklı ilaç seçenekleri de değerlendirilebilir.
Perikardit Tehlikeli midir?
Çoğu akut perikardit vakası uygun tedaviyle tamamen düzelir. Ancak hastalığın nedeni, kalp zarında sıvı birikip birikmediği ve kalp kasının etkilenip etkilenmediği hastalığın ciddiyetini belirler.
Özellikle yüksek ateş, belirgin sıvı birikimi, tedaviye rağmen devam eden ağrı veya genel durumda kötüleşme daha yakın değerlendirme gerektirir. Nadiren kalp zarının uzun süreli iltihaplanması zarın kalınlaşmasına ve sertleşmesine yol açabilir. Bu durumda kalbin dolması zorlaşabilir ve kalp yetmezliği benzeri belirtiler ortaya çıkabilir.
Perikarditte Egzersiz Yapılabilir mi?
Aktif kalp zarı iltihabı sırasında yoğun fiziksel aktivite önerilmez. Egzersiz, iltihabi süreç devam ederken şikâyetlerin artmasına neden olabilir.
Göğüs ağrısı ve ateşin düzelmesi, iltihap göstergelerinin normale dönmesi ve gerekli kontrollerin tamamlanmasının ardından fiziksel aktiviteye kademeli olarak dönülebilir. Kalp kasının da etkilendiği miyoperikardit gibi durumlarda egzersiz kısıtlaması daha uzun olabilir.
Bu nedenle egzersize dönüş için herkese aynı süreyi vermek yerine hastanın klinik durumuna göre karar verilmesi daha uygundur.
Perikarditte Beslenme Önemli midir?
Perikarditi doğrudan iyileştiren özel bir beslenme programı bulunmaz. Dengeli ve sağlıklı beslenme genel iyileşme sürecini destekleyebilir ancak kalp zarı iltihabının temel tedavisinin yerine geçmez.
Sıvı veya tuz kısıtlaması da her perikardit hastası için gerekli değildir. Bu tür kısıtlamalar ancak kalp yetmezliği veya farklı bir sağlık problemi bulunması durumunda kişiye özel olarak önerilebilir.
Perikarditte Ne Zaman Acile Başvurulmalı?
Yeni başlayan şiddetli göğüs ağrısında perikardit düşünülse bile öncelikle kalp krizi gibi acil nedenlerin dışlanması gerekir.
Göğüs ağrısına belirgin nefes darlığı, bayılma, tansiyon düşüklüğü, ciddi halsizlik veya genel durumda hızla kötüleşme eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir.
Bilinen perikarditi olan bir kişide nefes darlığının hızla artması da kalp zarında sıvı birikimi açısından önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Kalp zarı iltihabı neden olur?
En sık nedenler arasında viral enfeksiyonlar bulunur. Bunun dışında otoimmün hastalıklar, bakteriyel enfeksiyonlar, böbrek hastalıkları, kalp ameliyatı ve kalp krizi sonrası durumlar da perikardite neden olabilir. Bazı hastalarda kesin neden bulunamaz.
Perikardit ağrısı nasıl olur?
Genellikle keskin veya batıcı bir göğüs ağrısıdır. Derin nefes almakla ve yatmakla artabilir, oturup öne eğilmekle azalabilir. Ancak her hastada aynı özellikler görülmez.
Perikardit kalp krizi ile karışır mı?
Evet. Her iki hastalık da göğüs ağrısına ve EKG değişikliklerine neden olabilir. Bu nedenle yeni başlayan göğüs ağrısında kendi kendine perikardit tanısı koymak doğru değildir.
Kalp zarı iltihabı tamamen geçer mi?
Akut perikardit vakalarının büyük bölümü uygun tedaviyle tamamen iyileşebilir. Ancak bazı kişilerde hastalık tekrarlayabilir.
Perikardit bulaşıcı mıdır?
Perikarditin kendisi kişiden kişiye bulaşmaz. Ancak perikardite yol açan bazı viral veya bakteriyel enfeksiyonlar bulaşıcı olabilir.
Perikardit kalbe zarar verir mi?
Sadece kalp zarını etkileyen ve komplikasyon gelişmeyen birçok perikardit vakası kalıcı kalp hasarı bırakmadan iyileşir. Kalp kasının da etkilenmesi veya ciddi sıvı birikimi gelişmesi durumunda daha yakın takip gerekir.
Perikardit tekrar edebilir mi?
Evet. Bazı kişilerde iyileşmeden haftalar veya aylar sonra yeni bir kalp zarı iltihabı atağı gelişebilir. Tekrarlayan perikardit ayrıca değerlendirilir ve tedavi süresi buna göre düzenlenebilir.