PFO Kapatma Nedir? Nasıl Yapılır?

Ameliyatsız PFO kapatma, kalbin iki üst odacığı arasında açık kalmış küçük geçidin (patent foramen ovalenin) damar yoluyla ilerletilen özel bir kapatıcı cihazla kapatılması işlemidir. Bu yöntemin en önemli özelliği göğüs açılmaması ve büyük bir cerrahi girişim gerektirmemesidir. İşlem genellikle birkaç saat içinde tamamlanır ve hasta kısa sürede normal yaşamına döner.

PFO’nun ne olduğu ve hangi durumlarda kapatma kararının verildiği PFO yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Bu yazı, kapatma kararı verildikten sonra hastanın merak ettiği işlemin nasıl yapıldığı, nasıl bir süreç olduğu ve sonrasında nelere dikkat edilmesi gerektiği üzerine odaklanmaktadır.

Kapatma cihazı nedir?

İşlemin temelinde kalpte açık kalan geçidi tıkayan küçük bir cihaz vardır. Bu cihaza halk arasında çoğu zaman “şemsiye” denir; ancak gerçek görünümü iki disk şeklindedir. Cihaz iki diskten oluşur: biri kalbin sağ tarafına, diğeri sol tarafına denk gelecek şekilde yerleşir. Bu iki disk arasında ince bir bağlantı vardır ve bu bağlantı PFO’nun tam içine oturur. İki diskli yapı sayesinde cihaz açıklığı her iki yönden de kapatır.

Cihazlar nikel ve titanyum karışımı (nitinol) bir telden yapılmıştır. Bu malzeme hafıza özelliği taşır; yani sıkıştırıldığında ince bir tüpün içine sığar ama bırakıldığında kendi şeklini yeniden alır. Bu sayede cihaz dar bir kateterin içinden taşınabilir ve hedef noktaya ulaştığında açılarak kalpte yerleşir.

Cihazın üzeri ince bir kumaşla kaplıdır. Bu kumaş zamanla vücut tarafından doğal bir şekilde örtülür; yani kalpte kapatılan bölgenin yüzeyi kişinin kendi dokusuyla kaplanır. Bu süreç birkaç ay içinde tamamlanır ve cihaz kalbin yapısının ayrılmaz bir parçası haline gelir.

İşlem nasıl yapılır?

PFO kapama ameliyathanede ya da kateter laboratuvarında gerçekleştirilir. Kateter laboratuvarı, damar yoluyla yapılan kalp işlemleri için özel olarak donatılmış bir alandır.

Hastanın hangi tür anestezi alacağı işlemin yapıldığı merkezin uygulamasına göre değişir. Bazı merkezlerde genel anestezi tercih edilir; hasta tamamen uyutulur. Bazılarında ise sedasyon yeterli olur. Sedasyon, hastayı tam olarak uyutmadan ağrısız ve rahat bir uyku haline getiren ilaç uygulamasıdır. Sedasyon altında hasta ağrı hissetmez ama ekibin sözlü uyarılarına yanıt verebilir.

Kapama işlemi kasıktaki büyük toplardamardan başlar. Önce bölge uyuşturulur ve damara ince bir kılıf yerleştirilir. Bu kılıftan içeri ince ve esnek borular geçirilir. Bu borulara kateter denir. Kateter, ucundan tedavi yapılan ya da görüntüleme sağlayan ince ve esnek bir borudur. Kateter damar yoluyla kalbin sağ tarafına ulaştırılır.

Kalbe ulaşıldığında PFO’nun tam yeri belirlenir. Bu aşamada görüntüleme önemlidir. Çoğu işlemde damar yoluyla kalbin içine yerleştirilen küçük bir ultrason cihazı (intrakardiyak ekokardiyografi) kullanılır. Bu cihaz kalbin içinden anlık ve net görüntüler sağlar. Bazı merkezlerde ise yemek borusundan yapılan ekokardiyografi tercih edilir. Yemek borusu kalbin hemen arkasındadır; bu yakınlık kalbin çok ayrıntılı görüntülenmesini sağlar.

PFO’nun yeri net olarak belirlendikten sonra kapatıcı cihaz seçilir. Cihazın boyutu PFO’nun büyüklüğüne göre belirlenir. Cihaz ince bir tüpün içine yerleştirilmiş şekilde kateterin ucundan ilerletilir. Cihazın sol disk kısmı önce sol üst odacıkta açılır. Sonra cihaz hafifçe geri çekilerek bu disk PFO’nun sol tarafına oturtulur. Ardından sağ disk sağ üst odacıkta açılır ve cihaz iki diskli haliyle PFO’yu kıskaç gibi tutar.

Cihaz yerleştirildikten sonra serbest bırakılmadan önce konumu kontrol edilir. Doğru oturduğundan emin olununca cihazın taşıma kateterden ayrılması gerçekleştirilir. Cihaz artık kalpte kalıcı olarak yerleşmiştir.

İşlem genellikle bir ile iki saat sürer. Karmaşık durumlarda bu süre biraz uzayabilir.

İşlem öncesi hazırlık

İşlem öncesi bazı hazırlıklar gerekir. Hekim genellikle aspirin ve clopidogrel gibi kan sulandırıcı ilaçları işlem öncesinde başlatır. Bu, işlem sırasında ve sonrasında pıhtı oluşumunu önlemek içindir.

İşlemden önceki gece yarısından itibaren bir şey yenilmemelidir. Su içimi de işlemden birkaç saat öncesinde kesilir. Sürekli kullanılan ilaçların hangilerinin sabah alınıp hangilerinin alınmayacağı hekim tarafından bildirilir.

İşlem öncesi rutin kan tetkikleri, EKG ve ekokardiyografi yapılır. Çoğu hastada işlemden hemen önce yemek borusundan yapılan özel ekokardiyografi (transözofageal ekokardiyografi) ile PFO’nun ayrıntılı değerlendirmesi tekrarlanır. Bu inceleme cihaz seçimine yardımcı olur.

Diş tedavisi gibi enfeksiyon riski taşıyan işlemlerin işlemden önce tamamlanmış olması istenir. Bu, kapatıcı cihaza enfeksiyon bulaşma riskini azaltır.

İşlem sonrası süreç

İşlem bitiminde hasta gözlem ünitesinde birkaç saat takip edilir. Kasıktaki giriş yerine basınç uygulanır ve hastadan birkaç saat hareketsiz yatması istenir. Bu, kanamayı önlemek içindir.

Çoğu hasta aynı gün ya da bir gece sonra taburcu olur. Hastanede kalış süresi genellikle 24 saati aşmaz.

İlk birkaç gün giriş yerinde hassasiyet ve hafif morarma normaldir. Bu süre içinde ağır kaldırmaktan, çömelmekten ve yorucu spordan kaçınmak gerekir. Yürüyüş ve hafif tempolu günlük etkinlikler birkaç gün sonra başlatılabilir. Çoğu hasta bir hafta içinde işine döner.

İşlem sonrası kan sulandırıcı ilaç tedavisi başlanır. Genellikle aspirin ve clopidogrel birlikte birkaç ay kullanılır. Bu sürenin amacı, cihazın yüzeyinin vücut tarafından kaplandığı dönemde pıhtı oluşumunu önlemektir. Bu süre tamamlandığında çoğu hastada clopidogrel kesilir, aspirin daha uzun süre devam edebilir. Tedavi süresi hekim tarafından kişiye özel belirlenir.

İlk kontrol genellikle bir ay içinde yapılır. Bu kontrolde EKG çekilir, fizik muayene yapılır ve ekokardiyografi ile cihazın doğru yerinde durduğu kontrol edilir. Sonraki kontroller altıncı ayda ve birinci yılda planlanır. Bu süreçte ekokardiyografi ile cihazın yerleşimi ve PFO’nun kapanma durumu izlenir.

Çoğu hastada cihaz altı ay içinde tamamen vücut dokusuyla kaplanır. Bu noktadan sonra cihaz kalbin yapısının ayrılmaz bir parçası haline gelir.

Kapatma sonrası inme riski ne olur?

Kapatma kararı verilen ana grup kriptojenik inme geçirmiş hastalardır. Bu hastalarda işlem sonrası inme tekrar etme riski belirgin biçimde azalır, ancak risk sıfıra inmez. Çünkü inmenin tek nedeni PFO olmayabilir; kişide başka risk faktörleri de bulunabilir.

Bu yüzden kapatma sonrası tansiyon kontrolü, şeker hastalığının yönetimi, kolesterol düzeyinin kontrolü, sigaranın bırakılması ve düzenli egzersiz gibi yaşam tarzı önlemleri sürdürülmelidir. Bu önlemler genel inme riskini düşürür.

Ayrıca kapatma sonrası hâlâ uzun yolculuklar gibi durumlarda toplardamarlarda pıhtı oluşumu riski vardır. Bu yüzden uzun yolculuklarda hareketli kalmak, yeterince su içmek ve gerekiyorsa varis çorabı kullanmak önerilir.

Cihazla yaşam

Kapatıcı cihaz takıldıktan sonra hastalar normal yaşamlarına devam eder. Cihaz vücutta hissedilmez; hastanın günlük yaşamını hiçbir şekilde etkilemez.

MR çekimi konusunda kafa karıştıran bir durum yoktur. Modern PFO kapatma cihazları MR uyumludur. Yani MR çekimi güvenle yapılabilir. Yine de işlem öncesi cihazın markası ve modelinin paylaşılması iyi olur.

Havaalanı güvenlik kapılarından geçmek sorun çıkarmaz. Cihaz küçüktür ve metal dedektörünü her zaman tetiklemeyebilir; tetiklerse görevliye bilgi vermek yeterlidir. Yanınızda cihaz kartınızı taşımanız işleri kolaylaştırır.

Cep telefonu, mikrodalga, televizyon, bilgisayar ve ev aletleri sorun çıkarmaz. Endüstriyel manyetik alanlar bile bu cihaz için sorun yaratmaz; çünkü kapatıcı cihaz pasif bir yapıdır, elektriksel bir bileşeni yoktur.

Diş tedavisi ve cerrahi işlemler öncesi durumu hekiminize bildirmeniz önemlidir. Bazı diş işlemleri sırasında bakteri kana karışabilir ve cihaz yüzeyine yerleşerek enfeksiyon yapabilir. Bu nedenle ilk altı ay içinde yapılacak diş ve cerrahi işlemlerde antibiyotik kullanımı önerilebilir. Altı ay sonra cihaz tamamen vücut dokusuyla kaplandığı için bu önlem genellikle gerekmez.

Spor ve günlük aktivite

İşlem sonrası ilk hafta ağır spor ve yorucu fiziksel aktiviteden kaçınılmalıdır. Yürüyüş ve hafif tempolu etkinlikler birkaç gün içinde başlatılabilir.

İki ile dört hafta sonunda çoğu spora dönülebilir. Yüzme, koşu, bisiklet, fitness gibi etkinlikler güvenlidir. Yarışmacı spor yapan ya da profesyonel sporcu olan kişiler için programa dönüş süresi hekim tarafından bireysel olarak belirlenir.

Dalgıçlık konusunda PFO kapatma sonrası genellikle 6 aylık bir bekleme süresi önerilir. Bu sürenin sonunda cihazın tamamen yerleştiği doğrulandıktan sonra dalışa dönüş güvenli kabul edilir. Profesyonel dalgıçlık için ek değerlendirme gerekebilir.

Cinsel yaşamda kısıtlama yoktur. İlk birkaç günde kasık bölgesindeki hassasiyet nedeniyle dikkatli olmak yeterlidir.