Pulmoner Kapak Hastalığı Nedir?
Pulmoner kapak hastalığı, kalpten akciğerlere giden kanın geçişini sağlayan pulmoner kapağın yeterince açılamaması veya tam kapanamaması durumudur. Kapak yeterince açılamadığında pulmoner kapak darlığı, tam kapanamadığında ise pulmoner kapak yetmezliği ortaya çıkar.
Pulmoner kapak hastalıklarının önemli bir bölümü doğuştandır veya daha önce geçirilmiş doğumsal kalp hastalığı tedavileriyle ilişkilidir. Hafif kapak sorunları uzun yıllar belirti vermeyebilir. Ancak hastalık ilerlediğinde nefes darlığı, çabuk yorulma, egzersiz kapasitesinde azalma ve çarpıntı gibi şikâyetler gelişebilir.
Günümüzde uygun hastalarda pulmoner kapak hastalıklarının bir kısmı göğüs açılmadan, kateter yoluyla tedavi edilebilmektedir. Özellikle pulmoner kapak darlığında balonla genişletme, bazı pulmoner kapak yetmezliklerinde ise kateterle yeni kapak yerleştirme önemli tedavi seçenekleridir.
Pulmoner Kapak Ne İşe Yarar?
Pulmoner kapak, kalbin sağ tarafındaki kanın akciğerlere doğru ilerlemesini sağlar. Her kalp atımında açılarak kanın akciğer damarına geçmesine izin verir, ardından kapanarak kanın kalbe geri dönmesini engeller.
Kapakta darlık gelişirse kalp kanı ileri gönderebilmek için daha fazla çalışmak zorunda kalır. Kapakta kaçak olduğunda ise akciğerlere gönderilen kanın bir kısmı kalbe geri döner.
Her iki durum da ileri düzeye ulaştığında özellikle kalbin sağ tarafında zamanla büyüme ve fonksiyon kaybına yol açabilir.
Pulmoner Kapak Hastalığı Türleri Nelerdir?
Pulmoner kapak hastalıkları temel olarak darlık ve yetmezlik şeklinde görülür. Bu iki durumun nedenleri ve tedavileri birbirinden farklıdır.
Pulmoner Kapak Darlığı Nedir?
Pulmoner kapak darlığı, kapağın yeterince açılamaması ve kanın kalpten akciğerlere geçişinin zorlaşmasıdır.
Çoğu zaman doğuştan bulunur. Hafif darlıklar yıllarca herhangi bir şikâyete neden olmayabilir. Darlık arttıkça kalp kanı daralmış kapaktan geçirebilmek için daha yüksek basınçla çalışmaya başlar.
İleri pulmoner darlıkta nefes darlığı, çabuk yorulma ve egzersiz sırasında zorlanma gelişebilir. Uygun kapak yapısına sahip hastalarda balonla genişletme tedavisi oldukça etkili bir seçenektir.
Pulmoner Kapak Yetmezliği Nedir?
Pulmoner kapak yetmezliği, kapağın tam kapanamaması nedeniyle kanın bir bölümünün akciğer damarından kalbe geri dönmesidir.
Hafif pulmoner kapak kaçağı bazı kişilerde önemli bir sorun oluşturmayabilir. Daha belirgin yetmezlik ise özellikle uzun yıllar devam ettiğinde kalbin sağ tarafında genişlemeye ve çalışma gücünde azalmaya yol açabilir.
Pulmoner kapak yetmezliği erişkinlerde özellikle daha önce doğumsal kalp hastalığı nedeniyle ameliyat veya pulmoner kapağa yönelik girişim geçirmiş kişilerde görülebilir. Bu nedenle tedavi kararında yalnızca kaçağın derecesine değil, kalbin sağ tarafının ne kadar etkilendiğine de bakılır.
Pulmoner Kapak Hastalığı Neden Olur?
Pulmoner kapak hastalıkları aort veya mitral kapak hastalıklarından farklı olarak çoğunlukla doğuştan gelen kalp hastalıklarıyla ilişkilidir.
Pulmoner kapak darlığı kişinin doğuştan sahip olduğu bir kapak yapısı olabilir ve bazen çocukluk döneminde, bazen de erişkin yaşta fark edilir.
Pulmoner kapak yetmezliği ise doğuştan bulunabileceği gibi pulmoner kapak darlığına daha önce uygulanan balon veya cerrahi tedavilerden sonra da gelişebilir. Fallot tetralojisi gibi bazı doğumsal kalp hastalıklarının ameliyatlarından yıllar sonra pulmoner kapak kaçağı belirgin hale gelebilir.
Daha nadiren endokardit gibi kapak enfeksiyonları veya başka hastalıklar da pulmoner kapağı etkileyebilir.
Pulmoner Kapak Hastalığı Belirtileri Nelerdir?
Hafif pulmoner kapak hastalığında çoğu kişi herhangi bir şikâyet yaşamaz. Hastalık bazen yıllarca yalnızca düzenli kontroller sırasında takip edilir.
Kapaktaki sorun ilerlediğinde nefes darlığı ve çabuk yorulma en sık görülen yakınmalar arasındadır. Kişi daha önce rahat yaptığı yürüyüşlerde, merdiven çıkarken veya spor sırasında daha çabuk yorulduğunu fark edebilir.
Bazı hastalarda çarpıntı veya egzersiz kapasitesinde azalma görülebilir. İleri dönemde ise bacaklarda şişlik, karında şişkinlik ve kalbin sağ tarafının yetersiz çalışmasına bağlı başka belirtiler gelişebilir.
Belirtilerin ortaya çıkması kadar, kişinin eskiye göre daha az efor yapabilmeye başlaması da önemlidir.
Pulmoner Kapak Hastalığı Tehlikeli midir?
Her pulmoner kapak hastalığı tehlikeli değildir. Hafif darlık veya hafif kaçak uzun yıllar önemli bir probleme yol açmadan seyredebilir.
Ancak ileri pulmoner kapak darlığında kalp sürekli yüksek basınca karşı çalışmak zorunda kalır. İleri pulmoner kapak yetmezliğinde ise kalbe geri dönen fazla kan zamanla kalbin sağ tarafında büyümeye neden olabilir.
Özellikle sağ kalpte büyüme, fonksiyon kaybı, egzersiz kapasitesinde azalma veya ritim bozukluklarının ortaya çıkması daha yakın takip ve tedavi gerektirebilir.
Bu nedenle hastalığın önemini yalnızca kişinin şikâyetlerine bakarak değerlendirmek doğru değildir.
Pulmoner Kapak Hastalığı Nasıl Teşhis Edilir?
Tanıda temel yöntem ekokardiyografi, yani kalp ultrasonudur. Ekokardiyografi ile pulmoner kapağın yapısı, kapaktaki darlığın veya kaçağın derecesi ve kalbin bu durumdan ne kadar etkilendiği değerlendirilebilir.
Özellikle pulmoner kapak yetmezliği bulunan hastalarda kalp MR’ı önemli bilgiler sağlayabilir. Kalbin sağ tarafının büyüklüğünü ve çalışma gücünü ayrıntılı olarak değerlendirmeye yardımcı olur. Erişkin doğumsal kalp hastalıklarının takibinde ileri görüntüleme yöntemleri tedavinin zamanlamasında önemli rol oynar.
Bazı hastalarda tomografi, efor testi veya kalp kateterizasyonu gibi ek incelemeler de gerekebilir.
Pulmoner Kapak Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi kapakta darlık mı yoksa yetmezlik mi bulunduğuna, hastalığın derecesine ve kalbin bundan ne kadar etkilendiğine göre belirlenir.
Hafif kapak hastalıklarında çoğu zaman herhangi bir işlem gerekmez. Düzenli kardiyoloji kontrolü ve belirli aralıklarla yapılan görüntülemeler yeterli olabilir.
Kapak hastalığı ileri düzeye ulaştığında ise balonla genişletme, kateterle kapak yerleştirme veya cerrahi tedavi seçenekleri değerlendirilir.
Pulmoner Kapak Darlığı Balonla Tedavi Edilebilir mi?
Evet. Pulmoner balon valvüloplasti, uygun pulmoner kapak darlığında en önemli tedavi yöntemlerinden biridir.
İşlem sırasında çoğunlukla kasık damarından ince bir kateterle kalbe ulaşılır. Daralmış pulmoner kapağın içine özel bir balon yerleştirilir ve kontrollü şekilde şişirilerek kapağın daha rahat açılması sağlanır.
Göğüs açılmadan yapılan bu işlem özellikle uygun kapak yapısına sahip orta-ileri pulmoner kapak darlığında etkili bir tedavi seçeneğidir.
Pulmoner Kapak Yetmezliği Ameliyatsız Tedavi Edilebilir mi?
Bazı hastalarda evet. Transkateter pulmoner kapak implantasyonu (TPVI veya TPVR) ile yeni bir biyolojik kapak damar yoluyla kalbe ulaştırılarak yerleştirilebilir.
Bu yöntem özellikle daha önce doğumsal kalp hastalığı nedeniyle ameliyat edilmiş ve pulmoner kapak bölgesinde veya kalp ile akciğer damarı arasındaki yapıda yeniden darlık ya da ileri kaçak gelişmiş uygun hastalarda önemli bir seçenektir. Kateterle pulmoner kapak tedavilerinin kullanım alanı zaman içinde genişlemiştir.
Ancak her pulmoner kapak yetmezliği kateterle tedavi edilemez. Kapağın bulunduğu bölgenin çapı, şekli, daha önce yapılan ameliyatlar ve çevredeki damarların anatomisi tedavi seçimini etkiler.
Pulmoner Kapak Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?
Kateterle tedavi için uygun olmayan hastalarda cerrahi pulmoner kapak onarımı veya kapak değişimi gerekebilir.
Özellikle pulmoner kapak bölgesinin anatomisi kateterle kapak yerleştirilmesine uygun değilse veya aynı anda düzeltilmesi gereken başka bir kalp problemi varsa cerrahi tedavi daha uygun olabilir.
Amaç mümkünse kalbin sağ tarafında geri dönüşü zor hasar gelişmeden müdahale etmektir.
Pulmoner Kapak Hastalığında Takip Neden Önemlidir?
Pulmoner kapak hastalığında kişi kendisini iyi hissetse bile kapaktaki sorun zaman içinde değişebilir. Özellikle pulmoner kapak yetmezliğinde kalbin sağ tarafı bir süre belirti vermeden büyüyebilir.
Bu nedenle takipte yalnızca “nefes darlığı var mı?” sorusuna bakılmaz. Ekokardiyografi ve gerektiğinde kalp MR’ı ile kalbin büyüklüğü ve çalışma gücü de değerlendirilir.
Kontrol sıklığı kapak hastalığının derecesine ve hastanın daha önce geçirdiği tedavilere göre belirlenir.
Pulmoner Kapak Hastalığında Spor Yapılabilir mi?
Hafif pulmoner kapak hastalığı bulunan birçok kişi günlük yaşamını ve fiziksel aktivitelerini normal şekilde sürdürebilir.
İleri darlık, ileri kapak yetmezliği, kalpte büyüme veya ritim bozukluğu varsa egzersiz düzeyinin kişiye özel belirlenmesi gerekir.
Özellikle doğumsal kalp hastalığı nedeniyle daha önce ameliyat olmuş kişilerin yoğun veya yarışmalı spora başlamadan önce kardiyoloji değerlendirmesinden geçmesi uygun olur.
Pulmoner Kapak Hastalığında Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Yeni başlayan veya giderek artan nefes darlığı, çabuk yorulma, egzersiz kapasitesinde azalma veya çarpıntı gelişirse kardiyoloji değerlendirmesi yapılmalıdır.
Daha önce pulmoner kapak hastalığı veya doğumsal kalp hastalığı nedeniyle işlem geçirmiş kişilerde belirtilerin değişmesi özellikle önemlidir.
Bayılma, ciddi nefes darlığı veya uzun süren belirgin çarpıntı gibi şikâyetler ise daha hızlı değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Pulmoner kapak hastalığı doğuştan mı gelir?
Pulmoner kapak darlığının önemli bir bölümü doğuştandır. Pulmoner kapak yetmezliği ise doğuştan olabileceği gibi daha önce pulmoner kapağa veya doğumsal bir kalp hastalığına yönelik yapılan tedaviler sonrasında da gelişebilir.
Pulmoner kapak hastalığı ilerler mi?
Bazı hastalarda yıllarca değişmeden kalabilirken bazı kişilerde zaman içinde darlık veya kaçak belirginleşebilir. Bu nedenle hastalığın derecesine göre düzenli takip gerekir.
Pulmoner kapak darlığı ameliyatsız tedavi edilebilir mi?
Evet. Uygun hastalarda pulmoner kapak darlığı kasık damarından yapılan balon valvüloplasti ile göğüs açılmadan tedavi edilebilir.
Pulmoner kapak yetmezliği ameliyatsız tedavi edilebilir mi?
Bazı hastalarda evet. Anatomisi uygun olan kişilerde kateter yoluyla yeni bir pulmoner kapak yerleştirilebilir. Ancak bu yöntem her hasta için uygun değildir ve ayrıntılı görüntüleme sonrasında karar verilir.
Pulmoner kapak hastalığı kalp yetmezliğine yol açar mı?
Hafif kapak hastalığı genellikle kalp yetmezliğine neden olmaz. Ancak ileri darlık veya uzun süre devam eden ciddi pulmoner kapak yetmezliği kalbin sağ tarafında büyüme ve fonksiyon kaybına yol açabilir.
Pulmoner kapak değişimi ne zaman gerekir?
Karar yalnızca kapak kaçağının derecesine göre verilmez. Şikâyetler, kalbin sağ tarafındaki büyüme ve fonksiyon değişiklikleri, egzersiz kapasitesi ve hastanın daha önce geçirdiği ameliyatlar birlikte değerlendirilir.
Pulmoner kapak değiştirildikten sonra tekrar işlem gerekir mi?
Kullanılan biyolojik kapakların zaman içinde yıpranması mümkündür. Özellikle genç yaşta kapak tedavisi yapılan hastalarda yaşam boyunca yeniden girişim gerekebilir. Uygun durumlarda sonraki tedavilerden bazıları kateter yoluyla gerçekleştirilebilir.