Kalp Yetmezliği Nedir?
Kalp yetmezliği, kalbin durması değil; vücudun ihtiyaç duyduğu kanı yeterince etkili şekilde pompalamakta zorlanmasıdır. Kalp bazen yeterince güçlü kasılamaz, bazen de normal şekilde gevşeyip kanla dolamaz. Her iki durumda da vücudun ihtiyacı karşılanmakta zorlanabilir.
Hastalık çoğu zaman yavaş gelişir. Başlangıçta yalnızca merdiven çıkarken veya hızlı yürürken nefes darlığı fark edilirken ilerleyen dönemlerde çabuk yorulma, bacaklarda şişlik veya gece nefes darlığı gibi şikâyetler ortaya çıkabilir.
Kalp Yetmezliği Belirtileri Nelerdir?
Kalp yetmezliğinin en sık belirtisi nefes darlığıdır. Başlangıçta yürürken, yokuş çıkarken veya merdiven kullanırken ortaya çıkabilir. Hastalık ilerlediğinde daha hafif aktivitelerde, hatta bazı kişilerde dinlenirken bile nefes darlığı görülebilir.
Çabuk yorulma ve eskiye göre daha az efor yapabilme de sık görülür. Ayak bileklerinde ve bacaklarda şişlik gelişebilir. Bazı hastalar gece nefes darlığı nedeniyle uyanabilir veya daha rahat uyuyabilmek için birden fazla yastık kullanmaya başlayabilir.
Çarpıntı, öksürük, iştahsızlık ve kısa sürede ortaya çıkan kilo artışı da kalp yetmezliğine eşlik edebilir. Özellikle birkaç gün içinde belirgin kilo artışı, vücutta sıvı biriktiğinin işareti olabilir.
Kalp Yetmezliği Neden Olur?
Kalp yetmezliği çoğu zaman başka bir kalp hastalığının sonucunda gelişir.
En sık nedenlerden biri koroner arter hastalığıdır. Kalp damarlarının daralması veya geçirilen bir kalp krizi kalp kasında hasara yol açarak pompalama gücünü azaltabilir.
Uzun yıllar kontrolsüz kalan yüksek tansiyon da kalbin sürekli daha fazla çalışmasına neden olarak zaman içinde kalp yetmezliğine yol açabilir. Kalp kapak hastalıkları, kalp kası hastalıkları, bazı ritim bozuklukları ve geçirilmiş kalp kası iltihapları diğer önemli nedenler arasındadır.
Diyabet, obezite, sigara kullanımı ve böbrek hastalıkları da kalp yetmezliği gelişme riskini artırabilir.
Kalp Yetmezliği Türleri Nelerdir?
Kalp yetmezliği her hastada aynı şekilde gelişmez. Temel fark, kalbin kanı pompalama ve kanla dolma işlevlerinin nasıl etkilendiğidir.
Bazı hastalarda kalp kası zayıflar ve yeterince güçlü kasılamaz. Buna pompalama gücü azalmış kalp yetmezliği denir. Ekokardiyografide ölçülen ejeksiyon fraksiyonu, yani EF değeri bu hastalarda genellikle düşüktür.
Bazı hastalarda ise kalbin pompalama gücü normal veya normale yakın görünmesine rağmen kalp kası yeterince gevşeyemez. Kalbin içine yeterli miktarda kan dolması zorlaşır. Bu durum özellikle ileri yaş, hipertansiyon, diyabet ve obezitesi olan kişilerde daha sık görülür.
Tedavi planı kalp yetmezliğinin türüne göre değişebildiği için bu ayrım önemlidir.
Kalp Yetmezliği Evreleri Nelerdir?
Kalp yetmezliği hafif belirtilerden günlük yaşamı ciddi şekilde kısıtlayan ileri hastalığa kadar farklı düzeylerde olabilir.
Erken dönemde kalpte yapısal değişiklikler bulunmasına rağmen kişi herhangi bir şikâyet yaşamayabilir. Hastalık ilerledikçe yürüyüş, merdiven çıkma veya günlük işler sırasında nefes darlığı ve yorulma ortaya çıkabilir. İleri evrede ise şikâyetler çok hafif hareketlerde veya istirahatte bile görülebilir.
Hastalığın hangi aşamada olduğunun belirlenmesi, tedavinin yoğunluğunu ve takip sıklığını planlamak açısından önemlidir.
Kalp Yetmezliği Tanısı Nasıl Konur?
Kalp yetmezliği tanısında hastanın şikâyetleri ve muayene bulguları birlikte değerlendirilir. En önemli incelemelerden biri ekokardiyografi, yani kalp ultrasonudur. Bu test kalbin büyüklüğünü, kasılma gücünü, kapakları ve kalbin çalışma şeklini gösterir.
Kan testleri de tanıya yardımcı olabilir. Özellikle BNP veya NT-proBNP adı verilen değerler, kalbin üzerindeki yük hakkında bilgi verebilir.
Gerekli durumlarda EKG, akciğer grafisi, kalp MR’ı veya koroner damarları değerlendirmek amacıyla koroner anjiyografi gibi ek incelemeler yapılabilir. Buradaki amaç yalnızca kalp yetmezliğini saptamak değil, neden geliştiğini de ortaya çıkarmaktır.
Kalp Yetmezliğinde EF Değeri Nedir?
Ejeksiyon fraksiyonu (EF), kalbin her kasılmada içindeki kanın ne kadarını dışarı pompaladığını gösteren bir ölçümdür. Genellikle ekokardiyografi sırasında hesaplanır.
EF değerinin düşük olması kalbin pompalama gücünün azaldığını gösterebilir. Ancak EF normal olduğu halde kalp yetmezliği bulunabileceği de unutulmamalıdır. Bu nedenle kalp yetmezliği yalnızca EF değerine bakılarak değerlendirilmez.
Kalp Yetmezliği Nasıl Tedavi Edilir?
Kalp yetmezliği tedavisinin amacı nefes darlığı ve şişlik gibi şikâyetleri azaltmak, hastaneye yatışları önlemek, kalbin fonksiyonlarını korumak ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaktır.
Tedavinin temelini ilaçlar oluşturur. Günümüzde bazı kalp yetmezliği ilaçlarının yalnızca hastanın kendisini daha iyi hissetmesini sağlamadığı, aynı zamanda hastalığın uzun dönem seyrini de olumlu etkilediği bilinmektedir. Vücutta fazla sıvı birikmişse idrar söktürücü ilaçlar da kullanılabilir.
Tedavinin diğer önemli kısmı kalp yetmezliğine yol açan nedenin düzeltilmesidir. Kalp damarlarında ciddi darlık varsa damar tedavisi, önemli bir kapak hastalığı varsa kapağa yönelik girişim veya ameliyat gerekebilir.
Kalp Yetmezliğinde Kalp Pili ve ICD Ne Zaman Kullanılır?
Her kalp yetmezliği hastasına cihaz takılması gerekmez. Ancak uygun hastalarda cihaz tedavileri önemli fayda sağlayabilir.
CRT, kalbin karıncıklarının daha uyumlu kasılmasına yardımcı olan özel bir kalp pili tedavisidir. Kalbin pompalama gücü belirgin azalmış ve elektriksel iletim bozukluğu bulunan bazı hastalarda kullanılabilir.
ICD ise tehlikeli ritim bozukluklarını algılayıp gerektiğinde müdahale eden bir cihazdır. Ani kalp ölümü riski yüksek olduğu düşünülen seçilmiş hastalarda önerilebilir.
Çok ileri kalp yetmezliğinde mekanik kalp destek cihazları veya kalp nakli gibi ileri tedavi seçenekleri de değerlendirilebilir.
Kalp Yetmezliğinde Beslenme Nasıl Olmalı?
Kalp yetmezliğinde en önemli konulardan biri fazla tuz tüketiminden kaçınmaktır. Tuz vücutta su tutulmasını artırarak bacaklarda şişlik ve nefes darlığını kötüleştirebilir.
Hazır ve işlenmiş gıdalar genellikle yüksek miktarda tuz içerdiği için sınırlandırılmalıdır. Sebze, meyve, tam tahıllar, balık ve sağlıklı yağların ağırlıkta olduğu dengeli bir beslenme düzeni tercih edilebilir.
Her kalp yetmezliği hastasının sıvı tüketimini kısıtlaması gerekmez. Sıvı sınırlandırması özellikle belirli hastalarda gerekli olabilir ve miktarı doktor tarafından kişiye özel belirlenmelidir.
Kalp Yetmezliğinde Egzersiz Yapılabilir mi?
Evet. Durumu stabil olan birçok kalp yetmezliği hastasında düzenli ve kontrollü egzersiz faydalıdır.
Yürüyüş gibi orta yoğunluklu aktiviteler dayanıklılığı artırabilir ve günlük yaşamı kolaylaştırabilir. Ancak egzersizin türü ve yoğunluğu hastalığın derecesine göre belirlenmelidir.
Egzersiz sırasında alışılmadık nefes darlığı, göğüs ağrısı, baş dönmesi veya belirgin çarpıntı gelişirse aktivite durdurulmalı ve değerlendirme yapılmalıdır.
Kalp Yetmezliği ile Yaşam
Kalp yetmezliği tanısı günlük yaşamın tamamen kısıtlanacağı anlamına gelmez. Uygun tedavi alan birçok hasta uzun yıllar aktif yaşamını sürdürebilir.
İlaçların düzenli kullanılması, tansiyon ve şekerin kontrol altında tutulması, sigaranın bırakılması ve doktorun önerdiği fiziksel aktivitenin sürdürülmesi tedavinin önemli parçalarıdır.
Evde düzenli kilo takibi de faydalıdır. Kısa sürede ortaya çıkan belirgin kilo artışı, nefes darlığında kötüleşme veya bacaklarda şişliğin artması vücutta sıvı biriktiğini gösterebilir.
Kalp Yetmezliği Tehlikeli midir?
Kalp yetmezliği ciddiye alınması gereken kronik bir hastalıktır ancak hastalığın seyri kişiden kişiye büyük farklılık gösterir.
Tedavi edilmediğinde kalp fonksiyonları kötüleşebilir, akciğerlerde ve vücutta sıvı birikebilir, ritim bozuklukları veya böbrek fonksiyonlarında bozulma gelişebilir. Hastaneye yatış ihtiyacı da artabilir.
Buna karşılık erken tanı, günümüzde kullanılan etkili ilaçlar ve uygun hastalarda cihaz veya girişimsel tedaviler sayesinde kalp yetmezliğinin seyri önemli ölçüde değiştirilebilir.
Kalp Yetmezliğinde Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Nefes darlığında belirgin artış, bacaklarda hızla gelişen şişlik, birkaç gün içinde belirgin kilo artışı veya gece nefes alamama nedeniyle uyanma gibi değişikliklerde doktorla görüşülmelidir.
İstirahatte ciddi nefes darlığı, şiddetli göğüs ağrısı, bayılma veya bilinç değişikliği gibi belirtiler ise acil değerlendirme gerektirir.
Sık Sorulan Sorular
Kalp yetmezliği ile kalp krizi aynı şey midir?
Hayır. Kalp krizi, kalbi besleyen damarlardan birinin ani olarak tıkanmasıdır. Kalp yetmezliği ise kalbin çalışma gücünün veya dolma kapasitesinin bozulduğu bir durumdur. Ancak geçirilmiş bir kalp krizi zamanla kalp yetmezliğine yol açabilir.
Kalp yetmezliği tamamen iyileşebilir mi?
Bu durum kalp yetmezliğinin nedenine bağlıdır. Bazı hastalarda tedaviyle kalp fonksiyonları belirgin şekilde düzelebilir, hatta normale yaklaşabilir. Kalıcı kalp hasarı bulunan hastalarda ise uzun süreli tedavi ve takip gerekebilir.
Kalp yetmezliğinde ani kilo artışı neden önemlidir?
Kısa sürede kilo almak yağlanmadan çok vücutta sıvı birikmesine bağlı olabilir. Bu durum kalp yetmezliğinin kötüleşmeye başladığının erken belirtilerinden biri olabilir. Bu nedenle bazı hastalara her gün benzer koşullarda tartılmaları önerilir.
Kalp yetmezliği olanlar seyahat edebilir mi?
Durumu stabil olan hastalar çoğu zaman seyahat edebilir. İlaçların yanınızda bulunması, uzun yolculuklarda düzenli hareket edilmesi ve ileri kalp yetmezliğinde seyahat öncesinde doktor görüşü alınması uygundur.