Senkop (Bayılma) Nedir?
Senkop, beynin kısa süreli olarak yeterince kanlanamaması sonucu gelişen ani ve geçici bilinç kaybıdır. Halk arasında bayılma olarak bilinir. Genellikle kısa sürer ve kişi herhangi bir müdahale olmadan tamamen kendine gelir.
Bayılma her zaman ciddi bir hastalık anlamına gelmez. Özellikle genç ve sağlıklı kişilerde uzun süre ayakta kalma, sıcak ortam, ağrı veya yoğun stres gibi nedenlerle gelişen vazovagal senkop oldukça sık görülür. Ancak bazı bayılmalar kalp ritim bozuklukları veya kalp hastalıklarının ilk belirtisi olabilir.
Bu nedenle senkopta asıl önemli olan kişinin bayılmış olması değil, bayılmanın neden gerçekleştiğini ortaya çıkarmaktır.
Senkop Neden Olur?
Senkopun birçok farklı nedeni vardır. En sık görülen nedenlerden biri vazovagal senkop olarak adlandırılan refleks bayılmadır. Bunun dışında ani tansiyon düşmesi, kalp ritim bozuklukları ve bazı kalp hastalıkları da bilinç kaybına neden olabilir.
Bayılmanın nasıl başladığı, hangi ortamda gerçekleştiği ve öncesinde hangi belirtilerin olduğu nedeni anlamada oldukça değerlidir.
Örneğin uzun süre ayakta kaldıktan sonra göz kararması ve terlemeyle gelişen bir bayılma ile egzersiz sırasında hiçbir uyarı olmadan ortaya çıkan bilinç kaybı aynı şekilde değerlendirilmez.
Vazovagal Senkop Nedir?
Vazovagal senkop, bayılmanın en sık görülen nedenlerinden biridir ve çoğu zaman ciddi bir kalp hastalığına bağlı değildir.
Uzun süre ayakta kalmak, aşırı sıcak, korku, yoğun duygusal stres, ağrı veya kan görmek gibi durumlar bazı kişilerde vücudun refleks olarak tansiyonu ve bazen kalp hızını düşürmesine neden olabilir. Bunun sonucunda beyne giden kan kısa süreli olarak azalır ve kişi bayılabilir.
Vazovagal senkop öncesinde genellikle bazı uyarıcı belirtiler görülür. Göz kararması, baş dönmesi, bulantı, soğuk terleme, sıcaklık hissi veya kulaklarda uğultu bunlardan bazılarıdır.
Kişi bu belirtileri fark ettiğinde oturmak veya uzanmak çoğu zaman düşmeyi ve yaralanmayı önleyebilir.
Tansiyon Düşmesine Bağlı Bayılma Neden Olur?
Bazı kişilerde özellikle otururken veya yatarken aniden ayağa kalkıldığında tansiyon belirgin şekilde düşebilir. Buna ortostatik hipotansiyon denir.
Vücudun ayağa kalkıldığında tansiyonu yeterince hızlı dengeleyememesi beyne giden kanın kısa süreli azalmasına ve bayılmaya neden olabilir.
Susuz kalmak, bazı tansiyon ilaçları, ileri yaş ve sinir sistemini etkileyen bazı hastalıklar bu duruma zemin hazırlayabilir.
Kalp Kaynaklı Bayılma Neden Olur?
Kalp kaynaklı senkop, diğer bayılma nedenlerine göre daha dikkatli değerlendirilmesi gereken bir durumdur.
Kalbin çok yavaş veya çok hızlı çalışmasına neden olan ritim bozuklukları, kalbin kısa süre için yeterli kan pompalayamamasına yol açabilir. Bunun sonucunda beyne giden kan azalır ve kişi aniden bilincini kaybedebilir.
Bazı kalp kapak hastalıkları ve kalp kası hastalıkları da özellikle ileri aşamalarda senkopa neden olabilir.
Kalp kaynaklı bayılmalar bazen hiçbir uyarı belirtisi olmadan ortaya çıkabilir. Özellikle egzersiz sırasında gelişen bayılma, bayılma öncesinde çarpıntı olması veya bilinen kalp hastalığı bulunan bir kişide senkop gelişmesi daha ayrıntılı inceleme gerektirir.
Senkop Belirtileri Nelerdir?
Senkopun temel özelliği kısa süreli bilinç kaybıdır. Ancak bazı kişiler bayılmadan hemen önce yaklaşan atağı fark edebilir.
Göz kararması, baş dönmesi, bulantı, terleme, solukluk, kulaklarda uğultu ve ani sıcaklık hissi özellikle vazovagal senkopta görülebilir.
Kalp ritim bozukluğuna bağlı senkopta ise olay daha ani olabilir. Bazı hastalar öncesinde hızlı veya düzensiz kalp atışı hissederken bazı kişiler hiçbir belirti yaşamadan aniden bayılabilir.
Bayılmaya göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı veya çarpıntı eşlik ediyorsa kalp kaynaklı nedenlerin araştırılması önemlidir.
Bayılma ile Senkop Aynı Şey midir?
Günlük dilde senkop ve bayılma çoğunlukla aynı anlamda kullanılır. Ancak her bilinç kaybı senkop değildir.
Senkopta bilinç kaybı kısa sürer ve kişi genellikle hızlı ve kendiliğinden tamamen düzelir. Epileptik nöbetler, ciddi kan şekeri düşüklüğü, bazı nörolojik hastalıklar veya diğer bilinç kaybı nedenleri senkoptan farklı mekanizmalarla gelişir.
Bu ayrım özellikle tekrarlayan bilinç kayıplarında önemlidir.
Senkop Tehlikeli midir?
Senkopun tehlikeli olup olmadığı tamamen altta yatan nedene bağlıdır.
Vazovagal senkop gibi refleks bayılmalar çoğu zaman iyi seyirlidir. Ancak ritim bozukluğu veya yapısal kalp hastalığına bağlı senkop daha ciddi olabilir ve bazen önemli bir kalp hastalığının ilk belirtisi olabilir.
Özellikle egzersiz sırasında bayılma, herhangi bir uyarı olmadan aniden bilinç kaybı, bayılma öncesinde çarpıntı veya göğüs ağrısı olması ve bilinen kalp hastalığı bulunan bir kişide yeni senkop gelişmesi daha ayrıntılı değerlendirme gerektirir.
Senkop Tanısı Nasıl Konur?
Senkop tanısında en önemli aşamalardan biri olayın ayrıntılı olarak sorgulanmasıdır. Bayılmadan hemen önce ne olduğu, kişinin ne yaptığı, ayakta mı yoksa oturuyor mu olduğu, herhangi bir uyarıcı belirti yaşayıp yaşamadığı ve bayılmanın ne kadar sürdüğü önemli bilgiler sağlar.
Olayı gören bir kişinin anlatımı da tanıda oldukça değerli olabilir.
İlk değerlendirmede fizik muayene, tansiyon ölçümü ve elektrokardiyografi (EKG) genellikle temel incelemeler arasındadır.
Bayılmanın özelliklerine göre ekokardiyografi, Holter gibi ritim kayıt cihazları, efor testi veya daha uzun süreli kalp ritmi takibi gerekebilir.
Bazı hastalarda ise refleks senkop veya tansiyonla ilişkili nedenleri araştırmak amacıyla eğik masa testi (tilt testi) kullanılabilir.
Her senkop hastasına bütün testlerin yapılması gerekmez. Hangi incelemenin gerekli olduğu bayılmanın özelliklerine göre belirlenir.
Senkopta Holter Ne Zaman Kullanılır?
Bayılmanın kalp ritmiyle ilişkili olabileceği düşünüldüğünde ritmin daha uzun süre takip edilmesi gerekebilir.
Sık çarpıntısı veya tekrarlayan yakınmaları olan kişilerde Holter kullanılabilir. Ancak bayılmalar aylar arayla meydana geliyorsa kısa süreli Holter kaydı sırasında ritim bozukluğunu yakalamak mümkün olmayabilir.
Bu durumda daha uzun süre kayıt yapabilen ritim cihazları veya seçilmiş hastalarda cilt altına yerleştirilen implantabl loop recorder gibi sistemler kullanılabilir.
Amaç bayılma sırasında kalp ritminin nasıl olduğunu mümkün olduğunca doğrudan gösterebilmektir.
Senkop Nasıl Tedavi Edilir?
Senkop tedavisi bayılmanın nedenine göre yapılır. Bu nedenle bütün senkop hastalarında kullanılabilecek tek bir tedavi yöntemi yoktur.
Vazovagal senkopta öncelikle bayılmayı tetikleyen durumların tanınması önemlidir. Yeterli sıvı tüketimi, uzun süre hareketsiz ayakta kalmaktan kaçınmak ve bayılma belirtileri başladığında oturmak veya uzanmak birçok hastada atakların azalmasına yardımcı olabilir.
Sorun tansiyon düşüklüğüne yol açan bir ilaç veya başka bir hastalıksa tedavi buna göre düzenlenir.
Kalp kaynaklı senkoplarda ise yaklaşım tamamen farklı olabilir.
Kalp Pili Bayılmayı Önleyebilir mi?
Bazı bayılmalar kalbin aşırı yavaşlamasına veya kalbin elektriksel iletiminde ciddi kesintiler oluşmasına bağlıdır.
Bu durumun bayılmanın nedeni olduğu gösterildiğinde uygun hastalarda kalp pili takılması gerekebilir. Kalp pili kalp hızının tehlikeli şekilde düşmesini önleyerek senkopun tekrarını azaltabilir.
Ancak her bayılan hastaya kalp pili takılmaz. Öncelikle bayılmanın yavaş kalp ritmiyle ilişkili olduğunun gösterilmesi gerekir.
Ritim Bozukluğuna Bağlı Senkop Nasıl Tedavi Edilir?
Kalbin aniden çok hızlı çalışmasına neden olan bazı ritim bozuklukları da senkopa yol açabilir.
Ritim bozukluğunun türüne göre ilaç tedavisi veya kateter ablasyonu uygulanabilir. Ablasyonda ritim bozukluğuna neden olan elektriksel bölge belirlenerek tedavi edilir.
Hayati risk taşıyan bazı ritim bozukluklarında ise hastanın durumuna göre ICD adı verilen özel cihazlar gerekebilir.
Kalp Hastalığına Bağlı Senkop Nasıl Tedavi Edilir?
Bayılmanın nedeni ileri aort kapak darlığı, kardiyomiyopati veya başka bir yapısal kalp hastalığıysa tedavinin hedefi doğrudan bu hastalığı düzeltmektir.
Bu nedenle senkop bazen daha önce bilinmeyen önemli bir kalp hastalığının tanınmasını sağlayan ilk belirti olabilir.
Kardiyonöroablasyon Senkop Tedavisinde Kullanılır mı?
Kardiyonöroablasyon, tekrarlayan refleks senkopu bulunan seçilmiş hastalarda değerlendirilebilen girişimsel bir tedavi yöntemidir.
Özellikle bayılma sırasında kalp hızında belirgin yavaşlama veya uzun duraklamaların önemli rol oynadığı belirli hasta gruplarında düşünülebilir. İşlem sırasında kalbin hızını aşırı düşüren sinirsel etkilerin azaltılması hedeflenir.
Ancak kardiyonöroablasyon her vazovagal senkop hastası için gerekli veya uygun değildir. Hasta seçimi ayrıntılı değerlendirme sonrasında yapılmalıdır.
Tekrarlayan Bayılma Neden Önemlidir?
Bir kez yaşanan ve nedeni açık bir vazovagal senkop ile sık tekrarlayan, nedeni bilinmeyen bayılmalar aynı şekilde değerlendirilmez.
Tekrarlayan senkop hem altta yatan nedenin araştırılması hem de düşme ve yaralanma riski açısından önemlidir. Özellikle hiçbir uyarı vermeden gerçekleşen ataklarda kişi düşerek ciddi şekilde yaralanabilir.
Nedeni ilk değerlendirmede bulunamayan tekrarlayan bayılmalarda daha uzun süreli ritim takibi gerekebilir.
Senkop Sonrası Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
İlk kez açıklanamayan bir bayılma yaşanması, atakların tekrar etmesi veya bayılmanın özelliklerinin değişmesi durumunda değerlendirme yapılmalıdır.
Özellikle egzersiz sırasında gelişen bayılma, öncesinde çarpıntı veya göğüs ağrısı olması, kişinin bilinen kalp hastalığının bulunması ya da bayılmanın ciddi yaralanmaya neden olması daha hızlı değerlendirme gerektirir.
Bayılma sonrasında kişinin uzun süre kendine gelememesi veya yeni konuşma bozukluğu, güç kaybı ya da devam eden ciddi göğüs ağrısı gibi belirtiler bulunması ise acil değerlendirme gerektirir.
Sık Sorulan Sorular
Senkop ile bayılma aynı şey midir?
Senkop, tıbbi olarak belirli özellikleri taşıyan kısa süreli bayılmayı ifade eder. Ani başlar, kısa sürer ve kişi genellikle kendiliğinden tamamen düzelir. Her bilinç kaybı senkop olmadığı için nedeni belirsiz olaylarda değerlendirme önemlidir.
Bayılmadan önce göz kararması neden olur?
Bayılmadan hemen önce beyne giden kan akımı azalmaya başladığında göz kararması, baş dönmesi ve sersemlik hissi gelişebilir. Bu belirtiler özellikle vazovagal senkopta sık görülür.
Bayılma kalpten kaynaklanabilir mi?
Evet. Kalbin çok yavaş veya çok hızlı çalışmasına neden olan ritim bozuklukları ve bazı yapısal kalp hastalıkları senkopa yol açabilir. Özellikle egzersiz sırasında veya hiçbir uyarı belirtisi olmadan gelişen bayılmalarda kalp kaynaklı nedenler araştırılmalıdır.
Bayılma sırasında kalp durur mu?
Her bayılmada kalp durmaz. Vazovagal senkopta tansiyon düşebilir ve bazı kişilerde kalp hızı da yavaşlayabilir. Daha nadir olarak ciddi ritim veya iletim bozukluklarında kalp atımları arasında uzun duraklamalar gelişebilir.
Sık sık bayılmak tehlikeli midir?
Tekrarlayan bayılmanın önemi nedenine bağlıdır. İyi huylu vazovagal senkop tekrarlayabileceği gibi bazı ritim bozuklukları da tekrarlayan bilinç kaybına neden olabilir. Bu nedenle sık bayılmanın nedeni araştırılmalıdır.
Senkop için hangi doktora gidilir?
İlk değerlendirme iç hastalıkları veya kardiyoloji tarafından yapılabilir. Özellikle çarpıntı, kalp hastalığı veya ritim bozukluğu şüphesi bulunan hastaların kardiyoloji tarafından değerlendirilmesi uygundur. Bulgular farklı bir nedeni düşündürüyorsa nöroloji gibi diğer branşlardan da değerlendirme istenebilir.
Bayılma ile epilepsi nasıl ayırt edilir?
Bazen ikisini ayırmak kolay olmayabilir. Olayın başlangıç şekli, süresi, bayılma öncesindeki belirtiler ve kişinin sonrasında ne kadar hızlı toparlandığı önemli ipuçları verir. Şüpheli durumlarda kardiyolojik ve nörolojik değerlendirme birlikte gerekebilir.
Vazovagal senkop tehlikeli midir?
Çoğu vazovagal senkop iyi huyludur ve hayati tehlike oluşturmaz. Ancak sık tekrarlaması yaşam kalitesini etkileyebilir ve düşmeye bağlı yaralanmalara yol açabilir. Bu nedenle tekrarlayan ataklarda tetikleyicilerin belirlenmesi ve uygun tedavinin planlanması gerekir.
Bayılma sonrası Holter takılması gerekir mi?
Her bayılmada Holter gerekli değildir. Kalp ritim bozukluğundan şüpheleniliyorsa kullanılabilir. Bayılmalar seyrek gerçekleşiyorsa daha uzun süre kayıt yapabilen ritim takip yöntemleri tercih edilebilir.