Transkateter Aort Kapak İmplantasyonu (TAVI)

Aort kapak darlığı, özellikle ileri yaşta görülen ve tedavi edilmediğinde yaşam süresini ve yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilen bir kalp hastalığıdır. Bu hastalıkta kalpten çıkan ana kapak daralır ve kalp, kanı vücuda pompalamak için normalden çok daha fazla çalışmak zorunda kalır. Birçok hasta uzun süre fark etmeden bu durumu taşır, ancak şikayetler başladığında hastalık genellikle ileri evreye ulaşmıştır.

Günümüzde aort kapak darlığının tedavisinde açık kalp ameliyatı dışında kapalı yöntemler de uygulanabilmektedir. Bu yöntemlerin en önemlisi TAVI olarak bilinen işlemdir. TAVI, daralmış aort kapağının kasık damarından girilerek değiştirildiği, göğsün açılmasını gerektirmeyen modern bir tedavi yöntemidir.

TAVI Nedir?

TAVI, Transkateter Aort Kapak İmplantasyonu kelimelerinin kısaltmasıdır. Türkçeye “kateter yoluyla aort kapak yerleştirme” olarak çevrilebilir.

TAVI işleminde hasarlı ve daralmış aort kapağı çıkarılmaz. Bunun yerine yeni biyolojik kapak, kateter adı verilen ince ve esnek bir tüp aracılığıyla damar içinden ilerletilerek mevcut kapağın üzerine yerleştirilir. Yeni kapak yerleştiği anda açılır ve işlevini hemen üstlenir.

TAVI’de kullanılan kapaklar biyolojik malzemeden üretilir. Bu nedenle mekanik kapaklarda olduğu gibi ömür boyu yoğun kan sulandırıcı kullanımı gerekmez. Kısa bir süre için önerilen ilaç tedavisi sonrasında çoğu hasta günlük yaşamına ilaç yükü olmadan devam edebilir.

TAVI Nasıl Yapılır?

TAVI işlemi özel olarak tasarlanmış kateter laboratuvarlarında, çoğu zaman kasık bölgesindeki damardan girilerek gerçekleştirilir. İşlem sırasında ince bir kateter yardımıyla kalbe ulaşılır ve yeni kapak daralmış aort kapağının içine yerleştirilir.

İşlem adım adım şöyle ilerler:

Giriş noktası belirlenir. En sık kullanılan yol kasık bölgesindeki femoral arterdir. Bazı hastalarda anatomiye göre farklı damar yolları da tercih edilebilir.

Kateter ilerletilir. İnce ve esnek kateter, damar içinden kalbe doğru yönlendirilir. Bu süreç görüntüleme sistemleriyle anlık olarak takip edilir.

Kapak konumlandırılır. Kateter ucundaki balon veya kendiliğinden açılan sistem aracılığıyla yeni kapak, hasarlı aort kapağının tam üzerine yerleştirilir.

Kapak açılır ve işlev kazanır. Kapak yerleştiği anda genişler ve kan akışını düzenlemeye başlar. Kalp yeni kapakla çalışmaya hemen devam eder.

Kateter çıkarılır ve giriş noktası kapatılır. İşlem tamamlandığında kateter geri alınır ve damar girişi özel yöntemlerle kapatılır.

Tüm bu süreç genellikle bir ila iki saat içinde tamamlanır.

TAVI Kimler İçin Uygundur?

TAVI başlangıçta yalnızca açık ameliyatın çok riskli olduğu hastalar için uygulanıyordu. Ancak teknolojinin ilerlemesi ve deneyimin artmasıyla birlikte uygulama alanı giderek genişledi.

Bugün TAVI şu hasta gruplarında uygulanabilir:

İleri yaştaki hastalarda aort kapak darlığı sık görülür ve açık ameliyat riski yaşla birlikte artar. TAVI bu hasta grubuna güvenli ve etkili bir seçenek sunar.

Ek hastalıkları nedeniyle açık ameliyat riski yüksek olan hastalarda TAVI önemli bir alternatiftir. Akciğer hastalığı, böbrek yetmezliği veya daha önce geçirilmiş kalp ameliyatı olan hastalarda bu durum özellikle geçerlidir.

Orta ve düşük cerrahi riskli hastalarda da TAVI giderek daha fazla tercih edilmektedir. Son yıllarda yapılan çalışmalar, uygun hastalarda TAVI sonuçlarının cerrahiyle karşılaştırılabilir hatta bazı gruplarda daha iyi olduğunu göstermiştir.

Daha önce biyolojik kapak takılmış ve bu kapak zamanla yıpranmış hastalarda ise Valve in Valve olarak adlandırılan yöntemle eski kapağın içine yeni bir TAVI kapağı yerleştirilebilir. Bu, tekrar açık ameliyat gerekmeden kapak sorununu çözmenin önemli bir yoludur.

Hangi hastanın TAVI için uygun olduğuna kapak anatomisi, damar yapısı, genel sağlık durumu ve yaş gibi faktörler birlikte değerlendirilerek karar verilir.

TAVI Kimler İçin Uygun Değildir?

TAVI her aort kapak hastasına uygulanamaz. Bazı durumlarda cerrahi daha uygun bir seçenek olabilir.

Kapak anatomisi TAVI için elverişli değilse işlem teknik olarak mümkün olmayabilir. Kapağın boyutu, şekli ve kireçlenme biçimi bu değerlendirmede belirleyicidir.

Damar yapısı yeterli değilse kateterin ilerletilmesi güçleşebilir. Ciddi damar darlığı veya kıvrımlılığı olan hastalarda farklı giriş yolları değerlendirilir ya da cerrahi tercih edilebilir.

Eşlik eden başka bir kalp sorunu aynı seansta cerrahi müdahale gerektiriyorsa açık ameliyat daha uygun olabilir. Örneğin ciddi koroner arter hastalığının da aynı anda tedavi edilmesi gerektiği durumlarda bu değerlendirme yapılır.

TAVI kararı, girişimsel kardiyoloji ve kalp damar cerrahisinin birlikte oluşturduğu kalp ekibi tarafından her hasta için ayrı ayrı değerlendirilir.

İşlem Öncesinde Neler Yapılır?

TAVI öncesinde kapsamlı bir değerlendirme süreci başlar. Bu süreç hem işlemin güvenliğini hem de en uygun kapak seçimini belirlemek açısından kritiktir.

Ekokardiyografi ile kapak yapısı, darlığın derecesi ve kalbin genel durumu ayrıntılı olarak incelenir.

Bilgisayarlı tomografi anjiyografi yapılır. Bu görüntüleme yöntemiyle aortun anatomisi, damar çapları ve kapak boyutları hassas biçimde ölçülür. Doğru kapak seçimi büyük ölçüde bu incelemeye dayanır.

Koroner anjiyografi ile kalp damarlarının durumu değerlendirilir. Eşlik eden bir damar tıklığı varsa tedavi planı buna göre şekillendirilir.

Kullanılan bazı ilaçlar işlem öncesinde düzenlenir. Kan sulandırıcı kullanan hastalarda doz ayarlaması gerekebilir.

Hastanın genel sağlık durumu, böbrek fonksiyonları ve diğer eşlik eden hastalıklar da bu süreçte ayrıntılı olarak gözden geçirilir.

İşlem Günü Ne Olur?

TAVI günü hasta hazırlık süreciyle başlar. Giriş bölgesi temizlenir ve damar yolu açılır.

İşlem çoğunlukla lokal anestezi ve hafif sedasyon altında yapılır. Yani hasta tamamen uyutulmaz; sakin ve rahat bir şekilde işlem boyunca bilinci açık kalabilir. Bazı hastalarda genel anestezi tercih edilebilir, bu karar hasta ve ekip tarafından birlikte alınır.

Kateter kasık bölgesinden girilerek kalbe ilerletilir. Yeni kapak doğru konuma yerleştirildikten sonra kateter geri alınır. Giriş noktası özel sistemlerle kapatılır ve hasta gözlem altına alınır.

İşlem süresince hasta herhangi bir ağrı hissetmez. Ekip tüm aşamaları anlık görüntüleme sistemleriyle takip eder.

TAVI’nin Avantajları Nelerdir?

TAVI’nin açık kalp ameliyatına kıyasla pek çok avantajı vardır.

Göğüs açılmaz. Sternum yani göğüs kemiği kesilmediği için ameliyat sonrası ağrı ve iyileşme süreci çok daha kısadır.

Genel anestezi çoğu zaman gerekmez. Bu özellikle ek hastalığı olan ileri yaştaki hastalar için önemli bir avantajdır.

Hastanede kalış süresi kısadır. Çoğu hasta birkaç gün içinde taburcu olabilir.

İyileşme süreci hızlıdır. Hastalar günlük yaşamlarına çok daha kısa sürede döner.

Biyolojik kapak kullanıldığı için yoğun ve uzun süreli kan sulandırıcı tedavisi gerekmez.

Valve in Valve yöntemiyle daha önce takılmış yıpranmış biyolojik kapaklar, yeniden açık ameliyat yapılmaksızın değiştirilebilir.

TAVI Sonrası İyileşme Süreci Nasıldır?

TAVI sonrası iyileşme süreci açık kalp ameliyatına kıyasla çok daha kısa ve konforludur.

İşlem sonrası hasta kısa bir süre yoğun bakımda izlenir. Genel durumu stabil olan hastalar aynı gün veya ertesi gün servise alınır.

Kasıktan yapılan işlemlerde giriş noktasının iyileşmesi için birkaç gün istirahat önerilir. Bu süre zarfında ağır kaldırma ve yoğun fiziksel aktiviteden kaçınılmalıdır.

Çoğu hasta işlemden üç ila beş gün sonra taburcu olur. Taburculuk sonrasında kısa aralıklarla kontrol randevuları planlanır.

Birkaç hafta içinde büyük çoğunlukta iyileşme tamamlanır ve hastalar günlük yaşamlarına döner. Nefes darlığı ve yorgunluk gibi şikayetler genellikle bu süreçte belirgin biçimde azalır.

TAVI Sonrası Günlük Yaşam Nasıl Olur?

TAVI sonrası dönemde hastaların büyük çoğunluğu yaşam kalitesinde belirgin bir iyileşme yaşar. Nefes almak kolaylaşır, yorgunluk azalır ve hareket kapasitesi artar.

İlk haftalarda ağır fiziksel aktiviteden kaçınılması önerilir. Ancak yürüyüş gibi hafif aktiviteler genellikle kısa sürede başlanabilir.

Araç kullanımı için doktorunuzun önerisi belirleyicidir. Çoğu hastada birkaç hafta içinde bu kısıtlama kalkar.

Beslenme açısından özel bir kısıtlama gerekmez. Kalp sağlığını destekleyen dengeli bir beslenme düzeni önerilir.

Cinsel aktiviteye dönüş konusunda net bir kural yoktur. Genel olarak hastanın kendini iyi hissetmesi ve doktorun onayı yeterlidir.

Seyahat planları için ilk kontrol sonrası doktorunuzla konuşmanız önerilir. Kısa mesafeli seyahatler genellikle erken dönemde mümkündür.

TAVI Sonrası İlaç Kullanımı

TAVI sonrasında belirli bir süre için iki farklı kan sulandırıcı ilaç birlikte kullanılır. Bu süre genellikle üç ila altı ay arasındadır. Sonrasında tek ilaca geçilir ve zamanla bu da kesilebilir.

Bu durum mekanik kapak takılan hastalardan önemli ölçüde farklıdır. Mekanik kapaklarda ömür boyu yoğun kan sulandırıcı tedavisi gerekirken TAVI’de bu ihtiyaç çok daha sınırlıdır.

Mevcut kronik hastalıklara yönelik ilaçlar ise doktorunuzun yönlendirmesiyle düzenlenmeye devam edilir.

TAVI Sonrası Takip Nasıl Olmalıdır?

TAVI sonrası düzenli takip hem kapağın işlevini hem de genel kalp sağlığını izlemek açısından önemlidir.

Taburculuktan kısa süre sonra ilk kontrol randevusu planlanır. Bu kontrolde giriş noktasının iyileşmesi, ilaç düzenlemesi ve genel durum değerlendirilir.

İlk yıl içinde ekokardiyografi ile kapağın konumu ve işlevi kontrol edilir. Takip sıklığı hastanın durumuna göre belirlenir.

Uzun vadede yıllık kardiyoloji kontrolleri önerilir. Bu kontrollerde kapak fonksiyonu, kalp boyutları ve genel kardiyovasküler durum izlenir.

Herhangi bir invaziv girişim veya ameliyat öncesinde TAVI kapağından mutlaka ilgili hekimin haberdar edilmesi gerekir.

Valve in Valve Nedir?

Daha önce biyolojik kapak takılmış hastalarda bu kapak zamanla yıpranabilir. Geçmişte bu durumda tek seçenek yeniden açık kalp ameliyatıydı.

Bugün uygun hastalarda Valve in Valve yöntemiyle yıpranmış biyolojik kapağın içine, damardan girilerek yeni bir TAVI kapağı yerleştirilebilir. Bu yöntem hem güvenli hem de etkili bir seçenek olarak giderek daha fazla uygulanmaktadır.

Valve in Valve kararı da tıpkı ilk TAVI kararı gibi kapak anatomisi ve hastanın genel durumu birlikte değerlendirilerek alınır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Daha önce aort kapak darlığı tanısı konmuş hastalarda nefes darlığı, göğüs ağrısı veya eforla baş dönmesi gibi şikayetler geliştiğinde vakit kaybetmeden değerlendirme yapılmalıdır.

TAVI sonrası dönemde ateş, giriş noktasında şişlik veya kızarıklık, yeni gelişen çarpıntı veya ani nefes darlığı gibi bulgular acil değerlendirme gerektirir.

Rutin kontrol randevuları aksatılmamalıdır. Kapak hastalıklarında doğru zamanda yapılan değerlendirme, ileride oluşabilecek sorunların önüne geçer.